Co nauczyciel o cukrzycy wiedzieć powinien

Co nauczyciel o cukrzycy wiedzieć powinien

Na całym świecie coraz więcej dzieci choruje na cukrzycę typu 1. Zjawisko to obserwujemy także w Polsce, gdzie obniża się wiek diagnozowanych pacjentów. Mali diabetycy – podobnie jak ich zdrowi rówieśnicy – mają prawo zdobywać wiedzę i brać udział w życiu przedszkola czy szkoły.

Aby faktycznie tak było, nauczyciele i opiekunowie muszą zapoznać się z problemem cukrzycy, dowiedzieć się o sposobach jej leczenia, a także nauczyć się rozpoznawać objawy hipoglikemii, czyli wiedzieć, jak obserwować podopiecznego z cukrzycą. Rolą wychowawcy jest także uwrażliwienie rówieśników na kwestie cukrzycy, tak aby nie dokuczano diabetykowi i nie obawiano się samego schorzenia. Cukrzyca nie jest chorobą zakaźną i nie można się nią zarazić. Choć brzmi to trywialnie, dobrze, żeby zostało wyjaśnione na forum grupy.

Istota cukrzycy

Cukrzyca typu 1. (to z tą postacią choroby mamy do czynienia u uczniów) należy do chorób autoimmunologicznych (podobnie jak łuszczyca, bielactwo, celiakia i wiele innych). W chorobach tych toczą się procesy autoagresji, czyli niszczenia własnych komórek organizmu. W cukrzycy niszczone są komórki trzustki produkujące insulinę. Przyczyny autoagresji nie są dokładnie poznane. Zniszczenia w trzustce powodują u dzieci chorych na cukrzycę brak lub niedobór insuliny (hormonu, bez którego nie można żyć). Muszą ją dostawać z zewnątrz we wstrzyknięciach podskórnych. Pacjenci mają za zadanie także kontrolowanie swojej diety oraz regularne monitorowanie poziomu cukru we krwi, żeby móc ocenić działanie podanej insuliny.

Insulina to hormon, który odpowiada za procesy energetyczne w organizmie człowieka. Substancje z pożywienia, z których czerpiemy energię, to głównie glukoza, ale także tłuszcze i białka. Są jak paliwo dla samochodu. Ich transport do komórek i przemiany wewnątrzkomórkowe są zależne od insuliny. Przy braku insuliny poziom glukozy we krwi narasta, bo nie może ona być wykorzystana przez komórki. Przy braku insuliny, brak jest glukozy w komórkach i organizm uruchamia mechanizmy produkujące glukozę z zapasów zgromadzonych w wątrobie (w glikogenie) i w tkance tłuszczowej, co prowadzi do produkcji toksycznych związków i pogarszania się stanu dziecka: zakwaszenia i odwodnienia organizmu.

Wielowątkowe leczenie

Leczenie cukrzycy u dzieci polega przede wszystkim na podawaniu z zewnątrz insuliny, a także na przestrzeganiu odpowiednich zaleceń dietetycznych oraz regularnej aktywności fizycznej. Współczesna insulinoterapia polega na naśladowaniu wydzielania insuliny u zdrowego człowieka. Należy pokryć podstawowe zapotrzebowanie na insuliną oraz zapotrzebowanie wynikające z posiłków. Można to zrobić przez podawanie insuliny penami (kilkakrotnie w ciągu dnia wstrzykuje się insulinę o szybkim działaniu i raz w ciągu doby insulinę o przedłużonym działaniu) lub przy użyciu pompy insulinowej, zapewniającej podaż insuliny szybkodziałającej w ciągłym wlewie podskórnym.

Dawki insuliny muszą być modyfikowane zależnie od ilości i rodzaju zjadanych posiłków, od aktywności fizycznej, dodatkowych chorób czy stresów. Podczas nauki w szkole uczeń nie może zrezygnować z podawania insuliny. Należy zadbać, aby nie robił tego w ukryciu czy w złych warunkach sanitarnych z uwagi na ryzyko powikłań. Powinien zrobić zastrzyk w dyskretnym i spokojnym miejscu oraz odnotowywać w dzienniczku samokontroli godzinę, poziom cukru zmierzony glukometrem i dawkę podanej insuliny. Zajmuje to chwilę, a jest niezbędne dla prawidłowego leczenia.

Coraz częściej dzieci z cukrzycą używają do podawania insuliny pompy insulinowej.

Jest to urządzenie zawierające zbiorniczek z insuliną, połączone drenem z wkłuciem w tkankę podskórną oraz mające programator i mechanizm tłoczący insulinę. Wkłucie powinno być zmieniane co 2–3 dni. Ogranicza to ilość zastrzyków, zmniejszając nasilenie stresu u dziecka powodowanego iniekcjami. Podanie insuliny przez pompę polega na odpowiednim ustawieniu przepływu insuliny na całą dobę oraz podawaniu bolusów do posiłków.

Małym dzieciom dawki insuliny wyliczają rodzice, starsze często potrafią to robić same.

Wymagają tylko nadzoru, czasem przypomnienia. Bardzo ważne jest też, aby po podaniu insuliny doposiłkowej dziecko zjadło posiłek, jego pominięcie może spowodować niedocukrzenie i narazić dziecko na złe samopoczucie, a nawet zagrożenie życia. Pomiary cukru glukometrem pozwalają kontrolować sytuację, pokazują jaki jest aktualny poziom cukru we krwi. Ważne, żeby przed pomiarem dziecko umyło i osuszyło ręce, powinno wykonywać od kilku do kilkunastu badań poziomu cukru na dobę. Nie można dziecku zabraniać, jeśli chce się zbadać. Należy też zwrócić uwagę czy dziecko wykonuje te badania przed posiłkiem, przed i po wysiłku fizycznym oraz zawsze gdy się źle czuje. Jako bezpieczne uważamy poziomy cukru w przedziale 70-180 mg/dl.

Niedocukrzenie – hipoglikemia

Niedocukrzenie to poziom cukru we krwi poniżej wartości 70 mg/dl. Jakie mogą być przyczyny tego stanu? Zbyt duża dawka insuliny do posiłku, zbyt mały posiłek, zbyt duży wysiłek fizyczny (do niedocukrzenia może dojść w trakcie zajęć wf lub po jego zakończeniu, nawet w kilka godzin po wysiłku).

Niedocukrzenie szybko ustępuje po dostarczeniu do organizmu glukozy. Objawy niedocukrzenia przypominają objawy stresu – niepokój i drżenie, bladość, osłabienie, pocenie się, nogi „jak z waty”, zaburzenia pamięci i koncentracji. Uczeń może mieć problem z logicznym myśleniem, z wypowiedzią. Bardziej nasilone niedocukrzenie powoduje splątanie, niewyraźną mowę, brak koordynacji ruchowej, zaburzenia równowagi, zaburzenia zachowania (może przypominać osobę po spożyciu alkoholu lub narkotyków). Ciężkie niedocukrzenie może spowodować utratę przytomności i drgawki. Należy wtedy ułożyć dziecko w bezpiecznej pozycji bocznej i podać glukagon.

Weryfikujemy zachowanie dziecka mierząc cukier glukometrem. Jeśli wyniki są poniżej wartości prawidłowych należy podnieść poziom glukozy we krwi – dziecko powinno wypić słodki napój – ok. ½ szklanki lub zjeść 2 kostki cukru, usiąść i poczekać, aż poczuje się lepiej. Po ok. 20 minutach należy ponownie sprawdzić poziom cukru glukometrem. Jeśli nadal jest niski ponownie zjeść coś słodkiego lub wypić sok. Konieczne jest szybkie działanie z uwagi na niebezpieczeństwo dla mózgu. Dziecko powinno mieć zawsze przy sobie słodki napój, kostki cukru lub owoc na niedocukrzenie. W klasie powinny być kostki cukru. Inne produkty: kanapki, słodycze podnoszą cukier powoli, należy ich unikać w przypadku niedocukrzenia.

Przecukrzenie – hiperglikemia

Gdy cukry są zbyt wysokie, > 180-200 mg/dl, mówimy o hiperglikemii. Gdy przecukrzenie jest znaczne, np. powyżej 300 mg/dl i trwa kilka godzin, może być niebezpieczne. Hiperglikemia związana jest zwykle z małą dawką insuliny lub zaniechaniem jej podania. Może wynikać z dodatkowej choroby lub stresu albo np. z awarii pompy. Obserwujemy wtedy częste oddawanie moczu i zwiększone pragnienie, narasta osłabienie, zmęczenie, rozdrażnienie, odwodnienie, suchość w ustach, pojawia się duszność. Powinno się wtedy podać dawkę korekcyjną insuliny. Należy zapewnić dziecku duże ilości wody do picia oraz skontaktować się z rodzicami.

Uczeń z cukrzycą, który ma przewlekłe złe wyrównanie jest zwykle apatyczny, osłabiony, dużo pije, często oddaje mocz, chudnie. Grożą mu przewlekłe powikłania cukrzycowe.

Namawiam do podjęcia współpracy z dzieckiem i jego rodzicami, aby umożliwić dziecku uczestnictwo w życiu szkoły na równi z innymi dziećmi.

Współpraca stron

Dzieci z cukrzycą nie powinni ukrywać swojej choroby. Jednak trzeba też uszanować, jeśli nie chcą jej ujawniać. Należy chronić dzieci przed dyskryminacją z powodu choroby i czynności z nią związanych. Warto zapewnić dziecku wsparcie pedagoga szkolnego. Dobrze jeśli uczeń bierze udział w imprezach szkolnych, ale musi pamiętać o swojej chorobie, częściej się badać, modyfikować dawki insuliny. Może być wtedy potrzebna pomoc opiekuna, np. żeby przypomnieć dziecku o pomiarze cukru czy dawce insuliny.

Należy zwrócić uwagę czy nastolatek z cukrzycą nie pije alkoholu, który może być przyczyną groźnego niedocukrzenia, które zwykle wymaga dożylnego podania glukozy, czyli przyjazdu pogotowani ratunkowego (w obecności alkoholu glukagon nie działa).

Dzieci z cukrzycą mogą uczestniczyć w zabawach, dyskotekach, zajęciach, zawodach sportowych, wycieczkach szkolnych. Młodsze dzieci potrzebują opieki rodziców, nastolatki mogą dać sobie radę sami, jednak wymagają jasnych zasad postępowania i zaopatrzenia w glukometr, insulinę, posiłki, glukozę, sok. Nauczyciel powinien mieć przy sobie glukozę i glukagon, a jeśli istnieje potrzeba może przypomnieć dziecku o pomiarze cukru i podaniu insuliny. Dziecko powinno mieć kontakt z rodzicami lub lekarzem prowadzącym.

W czasie egzaminów osoba z cukrzycą powinna mieć możliwość pomiaru cukru i zjedzenia czegoś na wypadek niedocukrzenia. Dzieci z cukrzycą oczekują od nauczycieli zrozumienia ich potrzeb wynikających z cukrzycy i takiej samej opieki jak nad zdrowym uczniem.

 

lek. med. Bożenna Klonowska, diabetolog

 

ADC/www/p/cknocwp/2016

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.