Insuliny – rodzaje, opis działania, zastosowanie w praktyce

Insuliny – rodzaje, opis działania, zastosowanie w praktyce

Insulina to hormon produkowany przez komórki beta trzustki w odpowiedzi na wzrost poziomu glukozy we krwi. Poprzez swoje receptory w komórkach wątroby, mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej powoduje przechodzenie glukozy do ich wnętrza i tym samym obniżenie stężenia glukozy we krwi.

Oprócz wpływu na metabolizm glukozy, reguluje również przemiany białek, tłuszczów, kwasów nukleinowych i elektrolitów (potasu, sodu i magnezu). Całkowity niedobór insuliny w następstwie zniszczenia komórek beta trzustki w procesie autoagresji (jak w cukrzycy typu 1) czy częściowy niedobór insuliny (jak w cukrzycy typu 2) powoduje wzrost glikemii, narastające w czasie zaburzenia metabolizmu białek i tłuszczów oraz zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, co prowadzi do stopniowego wyniszczenia organizmu. Aby mu zapobiec konieczne jest wprowadzenie właściwego leczenia, w przypadku cukrzycy typu 1 oraz części pacjentów z cukrzycą typu 2 jest nim podawanie insuliny.

Życiodajny hormon

Odkrycie insuliny w 1921 r. to jedno z najważniejszych zdobyczy medycyny XX wieku, ratującej życie milionom pacjentów na całym świecie. Na skalę przemysłową produkcję insuliny rozpoczęto w roku 1923. Początkowo wytwarzano insulinę z wyciągów trzustek zwierzęcych wołowych i wieprzowych, a obecnie przede wszystkim drogą inżynierii genetycznej przez wszczepienie genu insuliny ludzkiej bakteriom E.coli i komórkom drożdży piekarskich. W Polsce w przeważającej większości stosuje się preparaty insuliny ludzkiej i jej analogi.

U człowieka bez cukrzycy insulina jest wydzielana do krwi nieprzerwanie i tę ilość nazywa się wydzielaniem podstawowym. Po posiłku wydzielanie insuliny gwałtownie wzrasta (maksymalnie pomiędzy 30 a 60 minutą), po czym stopniowo zmniejsza się i powraca do wartości podstawowej po 120 minutach. U pacjentów z cukrzycą za pomocą różnych preparatów insulin i urządzeń do ich podawania, próbuje się odtworzyć ten złożony mechanizm. Wydzielanie podstawowe: między posiłkami i w nocy, zastępują tzw. insuliny bazalne a wydzielanie posiłkowe – insuliny szybko lub krótko działające. Rodzaj stosowanej insuliny, schemat i sposób podawania powinny być dopasowane indywidualnie dla każdego pacjenta po uwzględnieniu jego wieku, rodzaju cukrzycy, trybu życia, obecności powikłań czy dodatkowych chorób, a także jego zdolności poznawczych i możliwości finansowych.

Rodzaje insulin

Ze względu na szybkość, z jaką wstrzyknięta insulina pojawia się we krwi i jej czas działania wyróżnia się następujące grupy insulin:

  • analogi szybko działające (glulizyna, lispro, aspart)
  • insuliny krótko działające
  • insuliny o pośrednim czasie działania
  • analogi długo działające (glargina, detemir)
  • mieszanki insulinowe czyli gotowe preparaty złożone: z insuliny szybko i o przedłużonym czasie działania lub insuliny krótko działającej i o przedłużonym czasie działania

Analogi szybko działające, pomimo różnic w budowie, mają podobne właściwości. Występują w postaci przezroczystego, bezbarwnego roztworu. Mogą być podawane podskórnie za pomocą penów lub osobistych pomp insulinowych. Początek działania występuje po 10-15 minutach, szczyt działania po 60-90 minutach, całkowity czas działania wynosi ok. 4h. Powinny być podawane do każdego posiłku, około 15 minut przed nem, ale mogą być podane tuż przed posiłkiem, w jego trakcie a nawet po jedzeniu, co ma kolosalne znaczenie u najmłodszych dzieci czy pacjentów niewspółpracujących, u których trudno przewidzieć wielkość posiłków i czas ich spożywania. Wszystkie analogi szybko działające są zarejestrowane dla młodzieży i dorosłych. Apidra również dla dzieci powyżej 6 roku życia, Humalog dla dzieci, a Novorapid dla dzieci powyżej 2 roku życia.

Insuliny krótko działające występują w postaci przeźroczystego, bezbarwnego roztworu. Mogą być podawane podskórnie za pomocą penów, rzadziej pomp insulinowych. Początek działania występuje po 30-45 minutach, szczyt po 2-3 a niekiedy 4 godzinach, całkowity czas działania wynosi 6-8 godzin. Powinny być podawane 30 minut przed posiłkiem, a po ok. 2,5 godzinach (w szczycie działania) pacjent powinien spożyć przekąskę. Insuliny krótko działające są zarejestrowane dla wszystkich osób z cukrzycą.

Zarówno analogi szybko działające jak i insuliny krótko działające są insulinami doposiłkowymi. Przy czym analogi szybko działające, w porównaniu do insulin krótko działających, pozwalają na ograniczenie liczby posiłków w ciągu doby (nie wymagają spożywania przekąsek), co sprzyja redukcji masy ciała lub ogranicza jej przyrost, lepiej zapobiegają hiperglikemii poposiłkowej, zmniejszają stężenie insuliny we krwi między posiłkami, a tym samym ograniczają ryzyko hipoglikemii. Mogą być podawane tuż przed, w trakcie czy nawet po posiłku. Dają większą swobodę w zmianie godzin spożywania posiłków.

Insuliny o pośrednim czasie działania występują w postaci mętnych roztworów, przed podaniem wymagają wymieszania do uzyskania jednolitego roztworu. Mogą być podawane tylko podskórnie za pomocą penów. Zaczynają działać po 2-4 godzinach, mają szczyt działania po 5-6 godzinach i działają 10-16 godzin. Są zarejestrowane dla wszystkich osób chorych na cukrzycę.

Analogi długo działające występują w postaci przezroczystych, bezbarwnych roztworów, mogą być podawane tylko podskórnie za pomocą penów. Glargina 100 j / 1 ml zaczyna działanie po godzinie, nie mają szczytu działania i pracują przez 24 godziny. Wstrzykuje się je raz na dobę, o dowolnej, ale zawsze takiej samej porze.

Insulina glargina 300 j / 1 ml działa ponad 24h, jest podawana również raz na dobę, o tej samej porze ( +/- 4h). Ma jeszcze bardziej spłaszczony profil i daje o 20% mniej hipoglikemii od glarginy 100 j / 1 ml.

Detemir zaczyna działanie po 2 godzinach, wykazuje niewielki szczyt działania po ok. 8 godzinach i pracuje 16-20 godzin. Najczęściej jest stosowany raz na dobę, u nielicznych pacjentów istnieje konieczność podawania go dwa razy na dobę. Analogi długodziałające są zarejestrowane do leczenia cukrzycy u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 2 roku życia.

Insulina deglutec jak powyższe, ale u dzieci powyżej 1 roku życia, a glargine 300 j / 1 ml u osób powyżej 18 roku życia.

Zarówno insuliny o pośrednim czasie działania, jak i analogi długo działające zapewniają podstawowe zapotrzebowanie na ten ten hormon, przy czym te pierwsze ze względu na zbyt krótki czas działania, by zapewnić wystarczającą insulinemię przez całą dobę (szczególnie przy stosowaniu do posiłków analogów szybko działających ) i niekiedy detemir, powinny być podawane dwa razy na dobę, rano i wieczorem. Analogi długo działające są podawane raz na dobę, ich bezszczytowe działanie z jednej strony lepiej naśladuje fizjologiczną podstawową sekrecję insuliny, z drugiej strony zmniejsza ryzyko hipoglikemii.

Mieszanki insulinowe to gotowe preparaty, zawierające 10, 20, 25, 30, 40 lub 50 % insuliny krótko działającej lub analogu szybko działającego i insuliny o pośrednim czasie działania. Występują w postaci mętnych roztworów, które przed podaniem wymagają wymieszania. Mogą być podawane podskórnie za pomocą penów. Mieszanki z analogami szybko działającymi zaczynają działanie po 15 minutach, mają dwa szczyty działania po 1-2 godzinach i 4-8 godzinach , działają 10-16 godzin. Podaje się je 15 minut przed posiłkiem. Mieszanki z insulinami krótko działającymi zaczynają działać po 30-45 minutach, mają dwa szczyty działania po 2-3 godzinach i 4-8 godzinach, działają 10-16 godzin. Podaje się je 30 minut przed planowanym posiłkiem.

Najczęściej stosuje się je u pacjentów z cukrzycą typu 2, zazwyczaj dwa razy na dobę przed śniadaniem i kolacją. W zależności od potrzeby mogą to być różne mieszanki. Przed śniadaniem zwykle podaje się mieszanki zawierające 40-50% a przed kolacją 20-30% insuliny szybko lub krótko działającej. Przy takiej terapii niektórzy pacjenci wymagają dodatkowego wstrzyknięcia przed obiadem.

Prace nad nowymi preparatami insuliny trwają nieprzerwanie. W użyciu jest już insulina wziewna. W trakcie badań insulina w sprayu na śluzówki jamy ustnej, w kapsułkach do podawania doustnego czy tzw. inteligentna insulina, która po wstrzyknięciu łączy się we krwi z albuminami osocza, a kiedy wzrośnie glikemia po posiłku to kompleks ten rozpada się. Udoskonaleniu ulegają również wstrzykiwacze do podawania insuliny, igły i osobiste pompy insulinowe. Marzeniem pacjentów, ale również osób na co dzień pracujących z chorymi jest tzw. sztuczna trzustka, która będzie „czuła” glikemię i stosownie do niej dozowała insulinę i być może hormon do niej przeciwstawny – glukagon, którego wydzielanie w cukrzycy również jest zaburzone.

wykres

wykres

wykres

wykres

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.