Jak rozpoznanie cukrzycy typu 1. wpływa na stan emocjonalny pacjenta i jego najbliższych?

Jak rozpoznanie cukrzycy typu 1. wpływa na stan emocjonalny pacjenta i jego najbliższych?

Cukrzyca w swoisty sposób zmienia sytuację psychospołeczną pacjentów. Odgrywa w tym istotną rolę wiele czynników, takich jak m.in.: potrzeby szczególnych zachowań stwarzane przez samą chorobę, wpływy środowiska, przeżycia emocjonalne czy koszty finansowe. Ważne jest rozpoznanie przez lekarza stosunku pacjenta i jego najbliższych do choroby, określenie, w jaki sposób aktualnie pacjent przeżywa swoją chorobę i jakie w związku z tym ma możliwości realizowania zaleceń lekarskich. Dobrze jest stopniowo zaznajamiać pacjenta i jego najbliższych z informacjami dotyczącymi rozpoznania, konieczności długotrwałego i przewlekłego leczenia oraz dzielić zadania na małe etapy. Ten wstępny okres dla chorego ze świeżym ujawnieniem cukrzycy trwa zwykle około 1-2 tygodni (czasem dłużej w zależności od możliwości indywidualnych), podczas których rozpoczynamy leczenie np. modelem intensywnej insulinoterapii łącznie z codzienną edukacją.

Uczenie pacjenta i jego najbliższego otoczenia życia z chorobą przewlekłą dotyczy również problemu ekspresji emocji i ujawnianych uczuć. Doświadczenie wskazuje, że cenne są porady dla pacjentów oraz ich rodzin (koniecznie dotyczące radzenia sobie ze stresem psychologicznym, np. poczuciem odmienności, niepokojem przed insulinoterapią, uznaniem konieczności interwencji medycznych, przekształcaniem osobowości dla uzyskania akceptacji dla wielu nowych potrzeb). Pacjent i jego najbliższa rodzina w związku z chorobą mogą doświadczać poczucia winy, strachu, zazdrości, zakłopotania lub smutku, co wpływa na efekty terapii diabetologicznej, m.in. realizowanie zaleceń z zakresu insulinoterapii.

Tylko 7-40% pacjentów z cukrzycą wypełnia większość zaleceń lekarskich, co stanowi istotny problem podczas osiągania dobrego wyrównania metabolicznego. Rozpoznanie i redukcja przyczyn tych trudności może w dużym stopniu poprawić skuteczność leczenia. Nawiązanie z pacjentem i jego najbliższymi odpowiedniego kontaktu terapeutycznego może pomóc choremu ujawnić swoje wewnętrzne opory, lęki przed zastosowaniem się do zaleceń lekarskich. Na każdym etapie sprawowania opieki diabetologicznej bardzo ważne jest włączenie (i kontynuowanie w procesie leczenia) edukacji chorego i jego najbliższych.

Lekarz z zespołem terapeutycznym (edukator, dietetyk) lub dodatkowo z pomocą psychologa klinicznego czy psychoterapeuty podejmuje odpowiednie działania i procedury terapeutyczne celem doskonalenia sprawności pacjenta w radzeniu sobie z cukrzycą, w samoopiece, po to, aby mógł uzyskać większe możliwości samodzielnego wpływania na własne życie. Ta sprawność to w przypadku chorego leczonego insuliną działania związane z dostosowywanie dawek insuliny do: wielkości i jakości spożywanych posiłków, wysiłku fizycznego, różnych przeżywanych emocji oraz z oznaczaniem glukozy we krwi, a także dobra interpretacja uzyskanych wyników. Całość takiej opieki wprowadza możliwość skutecznego zastosowania terapii nazywanej czynnościową (funkcjonalną) intensywną insulinoterapią, czyli najlepszego z możliwych modeli insulinoterapii u chorych z cukrzycą.

Ponieważ rozpoznanie cukrzycy ma natychmiastowy wpływ zarówno na pacjenta, jak i na rodzinę, nierzadko zdarza się, że rodziny znajdują się w stanie szoku. Każdy rodzaj szoku wymaga specyficznego podejścia leczniczego – interwencji kryzysowej. Aby sprostać temu dramatycznemu wydarzeniu, potrzebna jest pomoc wielu specjalistów (lekarz diabetolog, edukator, dietetyk, psycholog). Zwykle początkowo pacjent dostrzega pewne objawy, które sam odczytuje jako przejawy choroby. Następnie przyjmuje rolę chorego, podejmując decyzję o potrzebie skorzystania z pomocy lekarskiej, poszukuje profesjonalnej pomocy, wchodzi w rolę pacjenta, oddaje dużą część odpowiedzialności za leczenie lekarzowi.

Dysocjowanie od nadmiaru negatywnych uczuć (lęku, cierpienia) poprzez kontakt ze sferami wsparcia w stresie uwarunkowanym cukrzycą dokonywane w procesie terapii jest istotnym etapem leczenia. Jednocześnie sytuacja ta może wpłynąć na zmiany zachowania pacjenta. Jeśli odpowiednia interwencja nie zostanie przeprowadzona natychmiast po postawieniu rozpoznania cukrzycy, bardzo prawdopodobne jest, że rozwiną się lub powstaną problemy związane z zachowaniem chorych. W okresie rozpoznania choroby każdy pacjent (bez względu na wiek) może początkowo sprawiać wrażenie, że zaakceptował cukrzycę, później jednak może stać się smutny, lękliwy, zbuntowany lub zmartwiony sobą. Może on okazywać smutek, złość czy lęk poprzez niechęć do współdziałania, upór.

Również członkowie rodziny w związku z rozpoznaniem cukrzycy często przeżywają smutek, żal, poczucie winy czy złość. Doświadczają oni klasycznych stadiów żałoby, postępującej od gniewu i zaprzeczenia do targowania się, depresji i końcowego rozwiązania – akceptacji zaistniałej sytuacji. Uporanie się przez pacjenta i jego najbliższych z przeżywanym stresem związanym z rozpoznaniem choroby może umożliwić aktywne przystąpienie do działania i dostosowanie się do życia z cukrzycą, m.in. poprzez aktywny udział w funkcjonalnej intensywnej insulinoterapii. Pogodzenie się z diagnozą cukrzycy zabiera pacjentowi zwykle 6-9 miesięcy, a jego rodzinie zwykle 9-12 miesięcy. Taka sytuacja jest najkorzystniejsza w życiu osoby z chorobą przewlekłą, pozwala na sukces terapeutyczny i osiągnięcie najlepszej jakości życia mimo choroby.

Siła reakcji emocjonalnych u pacjenta z cukrzycą będzie zależała od wielu czynników, m.in. wieku, reaktywności (temperamentu), dotychczasowych doświadczeń z chorobą czy innymi trudnymi zdarzeniami, sytuacji rodzinnej, socjalno-ekonomicznej lub czynników biologicznych, np. przebiegu leczenia choroby. Wszystkie interwencje powinny być zaplanowane z uwzględnieniem możliwości chorego oraz rodziny, odpowiednio do jego wieku, możliwości rozwojowych i zdolności umysłowych. Chociaż uważne monitorowanie i interpretowanie stężenia glukozy we krwi z odpowiednim dostosowaniem posiłków i wstrzyknięć insuliny jest koniecznością, to dobrze byłoby przeprowadzać je z najmniejszym możliwym dyskomfortem, by ułatwić psychologiczne przystosowanie chorego do potencjalnie przykrych procedur.

Ponieważ ciężar codziennego prowadzenia cukrzycy spada w dużej mierze na samego pacjenta, można pomóc mu w identyfikacji sposobów prowadzących do zmniejszenia poziomu stresu (np. wyjście na spacer, do kina, teatru, kilka minut ćwiczeń, praktykowanie jogi, medytacji czy modlitwy, udział w treningu relaksacyjnym).

Zaburzenia emocjonalne związane ze specyfiką choroby, nie zawsze uświadamiane, mogą hamować i blokować aktywność terapeutyczną pacjentów, którzy rozumowo postrzegają zdrowie zgodnie z wymogami edukacji diabetologicznej, lecz wykazują opór (często nieświadomy) wobec jej realizowania. Zrównoważenie emocjonalne, rozwijanie odpowiedzialności i umiejętności rozwiązywania swoich problemów czy panowania nad uczuciami i popędami może w dużym stopniu wpłynąć na styl i jakość życia diabetyka. Łączy się to z jego aktywnym udziałem w leczeniu.

Trzeba pamiętać, że wśród chorych na cukrzycę częściej niż w całej populacji występują zaburzenia psychiczne (m.in. depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania). W większości przypadków diagnoza i leczenie wymaga konsultacji psychiatrycznej.

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.