Kwasica ketonowa a wysiłek fizyczny

Kwasica ketonowa a wysiłek fizyczny

Kwasica ketonowa cukrzycowa należy do ostrych powikłań cukrzycy (stany dekompensacji cukrzycy). Brak możliwości uzyskiwania energii z węglowodanów (glukozy) z powodu niedoborów insuliny zwiększa metabolizm tłuszczów. Powstają wówczas związki ketonowe (aceton), które zakwaszają organizm. Do charakterystycznych objawów odczuwanych przez pacjenta w sytuacji kwasicy cukrzycowej ketonowej należą: bóle brzucha, nudności i wymioty, wzmożone pragnienie i odwodnienie.

W bardzo zaawansowanych postaciach, mogą wystąpić zaburzenia świadomości i śpiączka. Zwiększone ryzyko kwasicy ketonowej występuje w grupie osób z cukrzycą typu 1., ponieważ przyczyną tej choroby jest znaczny niedobór insuliny. Natomiast w cukrzycy typu 2., której często towarzyszy nadwaga lub otyłość, ryzyko to jest mniejsze. Przy odpowiednim leczeniu wydzielanie insuliny w grupie chorych z cukrzycą typu 2. może być zachowane przez wiele lat.

Rozpatrując zagadnienie kwasicy ketonowej i sportu należy odpowiedzieć na kilka najczęściej zadawanych przez pacjentów pytań.

Czy mając objawy kwasicy ketonowej cukrzycowej, względnie jej wykładniki biochemiczne, czyli stwierdzoną obecność cukru i acetonu w moczu lub wysokie stężenia cukru i obecność substancji ketonowych we krwi, możemy wykonywać ćwiczenia fizyczne?

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) zaleca przy glikemii powyżej 250 mg/dl w cukrzycy typu 1. i powyżej 300 mg/dl w cukrzycy typu 2. wykonanie oznaczeń ciał ketonowych w moczu. W przypadku dodatniego wyniku ćwiczenia fizyczne są bezwzględnie przeciwwskazane. Kontrolując jednak aceton w moczu należy uwzględnić fakt, że może on pojawić się z kilkugodzinnym opóźnieniem. W sytuacji dekompensacji cukrzycy postępowanie obejmuje podanie dawki korekcyjnej insuliny (zalecana dawka większa niż standardowa) oraz przyjmowanie dużej ilości płynów.

Czy wysiłek fizyczny może spowodować kwasicę ketonową?

Bardzo intensywny, krótkotrwały wysiłek fizyczny (>90% VO2max – wysiłek maksymalny, beztlenowy) może prowadzić do hiperglikemii i kwasicy cukrzycowej. Informacja ta zawarta jest w zaleceniach PTD, jak również w innych źródłach dotyczących cukrzycy typu 1. Ryzyko to jednak jest niewielkie i w praktyce zdarza się bardzo rzadko. Sportowcy z cukrzycą często wykonują maksymalne wysiłki na treningach, np. interwał i startują w zawodach sportowych. Powoduje to bardzo często hiperglikemię, ale nie kwasicę ketonową. Dotyczy to w szczególności sportów walki, ale również gier zespołowych, takich jak: koszykówka, hokej na trawie czy też piłka nożna. Maksymalny wysiłek fizyczny w formie sprintów i tzw. „zrywów do piłki” sprawia, że bezpośrednio po zawodach cukier we krwi może być podwyższony. Dawka korekcyjna insuliny powoduje jednak szybkie obniżenie stężenia glukozy.

Jakie sytuacje związane z uprawianiem sportu mogą być przyczyną kwasicy ketonowej?
Przyczyną kwasicy ketonowej cukrzycowej jest niedobór insuliny. Ryzyko takie może stwarzać odpięcie osobistej pompy insulinowej (OPI) podczas uprawiania niektórych dyscyplin sportowych, w szczególności gier zespołowych, sportów walki i sportów wodnych. W leczeniu za pomocą OPI wlew podstawowy podawany jest na bieżąco i w tkance podskórnej znajduje się niewielki depozyt insuliny. Po kilku godzinach niedostarczania insuliny do organizmu ryzyko wystąpienia kwasicy ketonowej jest duże. Pompę można odłączyć maksymalnie na 2–3 godziny, ale pod warunkiem, że jest to poprzedzone bolusem insuliny. Zapewnia to minimalne stężenie hormonu dla procesów metabolicznych i hamuje powstawanie ciał ketonowych z tłuszczów. Informację o ilości aktywnej insuliny (znajdującej się w tkance podskórnej po podaniu bolusa) można sprawdzić za pomocą funkcji kalkulatora bolusa. Jeżeli ilość aktywnej insuliny wynosi zero lub jest to ilość insuliny mniejsza niż podawana w czasie treningu za pomocą wlewu podstawowego, należy podać niewielki bolus i spożyć dodatkową porcję węglowodanów.

Sportowcy z cukrzycą leczeni za pomocą penów nie mogą zapomnieć o tym, że wysiłek fizyczny obniża stężenie cukru we krwi, ale wyłącznie wtedy, gdy w organizmie znajduje się insulina. Obawa przed hipoglikemią sprawia, że część osób znacznie redukuje dawki insuliny lub nawet ją odstawia. Pojawienie się hiperglikemii powyżej 250 mg/dl jest wówczas wskazaniem do oznaczenia substancji ketonowych w moczu lub krwi. Należy podkreślić, że oznaczenie związków ketonowych we krwi za pomocą glukometru pozwala na szybsze i czulsze rozpoznanie zaburzeń i tym samym dekompensacji cukrzycy. Postępowanie w przypadku wystąpienia kwasicy lub jej wykładników jest jednym z ważniejszych elementów edukacji i powinno być omówione z lekarzem prowadzącym. Nawet maksymalny wysiłek fizyczny i sport wyczynowy u dobrze wyedukowanych pacjentów są bezpieczne.

Optium Xido – jedyny glukometr na polskim rynku umożliwiający pomiar ciał ketonowych we krwi. Służą do tego specjalne paski, inne niż do pomiaru glukozy.

Wyniki poniżej 0,6 mml/l są w normie. Wyniki powyżej 1,5 mml/l oraz glikemia powyżej 300 mg/dl mogą oznaczać pojawienie się cukrzycowej kwasicy ketonowej i wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem.

Pomiary ciał ketonowych z krwi dają zdecydowanie bardziej miarodajny wynik, niż badanie moczu. Oznaczając ketony z moczu, musimy brać pod uwagę fakt, że nasz wynik jest od 2 do 4 godzin spóźniony, w stosunku do tego, co dzieje się we krwi.

Pomiar ciał ketonowych za pomocą glukometru rekomendowany jest w szczególności małym dzieciom, osobom korzystającym z pomp insulinowych i sportowcom.

dr n.med. Andrzej Gawrecki, dr n. med. Dariusz Naskręt

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.