Z cukrzycą w podróży

Z cukrzycą w podróży

Z niecierpliwością czekamy na wakacje – czas odpoczynku, wyjazdów do wymarzonych miejsc, a niekiedy także szalonych przygód. Każdy, kto planuje wyjazd musi się do niego dobrze przygotować, w szczególności dotyczy to dziecka z cukrzycą.

Podczas wakacji plan dnia, pory snu i posiłków a także aktywność fizyczna bardzo często różnią się od zwyczajowego rytmu. Mimo tego młodzi diabetycy na równi ze swoimi rówieśnikami powinni uczestniczyć w wakacyjnych wyjazdach. Podstawą bezproblemowego pobytu na wycieczce czy obozie jest prawidłowe przygotowanie się do niego dziecka i jego rodziców. Inaczej przygotujemy dziecko na jedno- lub dwudniową wycieczkę niedaleko miejsca zamieszkania, inaczej na kilkunastodniowy obóz czy wyjazd poza granice kraju. Należy zaznaczyć, że rodzic „wypuszczając” dziecko na samodzielny wyjazd zawsze będzie odczuwał niepokój i zadawał sobie pytania, czy to już czas na taką samodzielność, czy wszystko spakowane, czy nasza pociecha poradzi sobie z dala od domu, co się stanie kiedy zachoruje, czy dobrze obliczy dawkę insuliny i wymienników węglowodanowych i tak dalej...
Drodzy rodzice, nie wszystko możecie zaplanować i przewidzieć oraz ustrzec dziecko przed – nazwijmy to – „ kolizją zdrowotną”. Wasze obawy nie mogą jednak ograniczać samodzielności dziecka, dla której wyjazd jest doskonałym testem.

Zmienne zapotrzebowanie

Koniec roku szkolnego zwykle łączy się ze stresem, który jest przyczyną podwyższonych poziomów glukozy. Poziomy te często musimy korygować dodatkowymi dawkami insuliny w bazie i bolusach. Odwrotnie jest na wakacjach, kiedy to już po kilku dniach odpoczynku zwykle konieczne staje się obniżenie dawki insuliny (baza wakacyjna). Jeżeli wyjazd na wakacje jest zaplanowany bezpośrednio po zakończeniu roku szkolnego, należy ostrożnie zredukować dawki insuliny w bazie i przygotować dziecko/opiekuna do ewentualnych kolejnych modyfikacji, być może także w bolusach. Sam czas podróży bardzo często wiąże się z kolei z mniejszą aktywnością fizyczną, a dodatkowo spożywane przekąski prowadzą do przecukrzenia. Dobrą metodą jest zwiększenie bazy w pompie na okres podróży o około 20-30%, natomiast osoby podające insulinę penem powinny pomyśleć o bolusach korekcyjnych. W trakcie podróży, zawsze jeśli jest to możliwe należy poruszać się, przespacerować, regularnie uzupełniać ilość płynów oraz badać poziom glukozy we krwi.

Zielona szkoła

Nadal problemem bywają wyjazdy diabetyków na wycieczki klasowe czy „zieloną szkołę” bez rodziców lub opiekunów. Przykro to stwierdzić, ale są jeszcze szkoły, w których uczniowie z cukrzycą, a także innymi chorobami przewlekłymi, doświadczają tego rodzaju dyskryminacji. Zgodnie z wytycznymi MEN, na wyjazd dziecka na wycieczkę poza rodzicami powinien zgodzić się wychowawca, który nie łamiąc prawa może odmówić. Jest to swoisty paradoks, ponieważ „zielona szkoła” jest częścią nauki, w której diabetyk na równi z innymi powinien uczestniczyć. Obowiązkiem nauczyciela jest zatem dostosowanie wyjazdu nie tylko do dzieci zdrowych, ale także do dziecka z chorobą przewlekłą. Wyjazd bez rodziców wymaga staranniejszego przygotowania, ponieważ poza sprawdzeniem wiedzy dziecka o cukrzycy, konieczne jest poinformowanie najbliższych kolegów oraz nauczyciela o zasadach terapii, sposobie udzielania pomocy w sytuacji nagłej, oraz o objawach niedocukrzenia.

Dzieci chętnie samodzielnie wyjeżdżają na wycieczki czy wakacje, należy jednak podkreślić, że wyjazd taki jest możliwy tylko wówczas, jeżeli dziecko potrafi samodzielnie „zarządzać” cukrzycą.

Dziecko, które nie posiada wiedzy o cukrzycy, a szczególnie:

  • nie potrafi określić prawidłowej i nieprawidłowej wartości glukozy
  • zabezpieczyć się przed niedocukrzeniem podczas wysiłku fizycznego
  • samodzielnie obliczać wymienników węglowodanowych
  • nie wie, jak obliczyć i podać należną dawkę insuliny
  • oznaczyć poziomu glukozy glukometrem

NIE POWINNO SAMODZIELNIE WYJEŻDŻAĆ NA WAKACJE

Dziecko, które nie potrafi jeszcze samodzielnie prowadzić terapii cukrzycy powinno wyjeżdżać tylko w towarzystwie rodzica lub innego opiekuna posiadającego wiedzę o cukrzycy.

Jeżeli wychowawca zgodzi się na zabranie dziecka, wówczas obowiązkiem rodzica jest spotkanie się osobami, pod opieką których będzie dziecko w celu przekazania materiałów edukacyjnych oraz ważnych informacji o zasadach leczenia, czyli: porach podawania insulin, ilości WW w posiłkach, objawach hipoglikemii i sposobie postępowania w niedocukrzeniu a także o bezpiecznych poziomach glukozy przed snem oraz przed i po wysiłku.

Odpowiednio zaplanowane wakacje oraz wdrożenie dziecka we wszystkie czynności związane z terapią cukrzycy, umożliwią mu bezpieczny odpoczynek, a rodzicom spokojnie oczekiwanie na jego powrót z wakacji. Należy pamiętać, że dobre samopoczucie dziecka pozwala na relaks nie tylko jemu, ale także pozostałym uczestnikom wycieczki. Wakacje nie zwalniają z obowiązku kontroli glikemii, a wręcz odwrotnie w niektórych sytuacjach wymagane jest bardziej skrupulatna samokontrola (np. podczas obozu sportowego).

Od czego powinno się rozpocząć przygotowania do wyjazdu?

Od wizyty u lekarza diabetologa z którym należy omówić sposób postępowania zarówno podczas podróży, jak i w miejscu wypoczywania (szczególnie jeżeli dziecko będzie podróżowało bez rodziców).

Dziecko wyjeżdżające samodzielnie na wakacje powinno:

  • samodzielnie badać poziom glukozy oraz podawać insulinę (również w pompie),
  • znać rodzaje i pory podawania insuliny (tzn. wiedzieć, którą insulinę podaje do posiłków, a którą jako bazę),
  • znać sposób obliczania dawki insuliny na WW oraz dawki korekcyjnej w sytuacji wysokiego poziomu glukozy,
  • znać zasady postępowania w sytuacji hipoglikemii (wychowawca powinien otrzymać Glukagon oraz instrukcję o sposobie jego podania w sytuacji ciężkiego niedocukrzenia),
  • znać zasady postępowania przed planowanym i nieplanowanym wysiłkiem fizycznym oraz przeciwwskazania do podejmowania wysiłku fizycznego,
  • znać wartość bezpiecznego poziomu glukozy przed wysiłkiem oraz przed snem.

Do bagażu słodkiego podróżnika należy zapakować:

  • legitymację lub zeszyt samokontroli, w którym powinny znaleźć się informacje o ilości WW na posiłek, dawkach insuliny na WW (dla osób posiadających pompę także na WBT), dawce insuliny korekcyjnej oraz telefony: do rodziców, lekarza/edukatora, poradni diabetologicznej lub szpitala
  • insuliny na cały okres pobytu + 50% zapasu
  • peny, które powinny być czytelnie opisane (insulina przed posiłkiem, insulina „baza”)
  • dodatkowy pen (także dla osób leczonych za pomocą pomby, w razie jej awarii)
  • glukometr + lancety (jeżeli wyjeżdżamy na dłuższy okres także glukometr zapasowy, najlepiej ten sam model)
  • przynajmniej 50-100 pasków dodatkowych
  • dwa zestawy Glukagonu
  • paski do oznaczania ketonów w moczu – 1 opakowanie
  • glukoza a tabletkach/ żelu/ kostkach lub napój wysokoenergetyczny
  • baterie do glukometru i pompy
  • wkłucia i zbiorniki do insuliny, środek do dezynfekcji skóry
  • leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe oraz wszystkie leki stosowane przewlekle (np. leki przeciwalergiczne)
  • leki na wypadek dolegliwości żołądkowych (biegunki, zgaga, wymioty)
  • krople do oczu, nosa oraz tabletki do ssania i leki przeciwkaszlowe
  • osoby cierpiące na chorobę lokomocyjną sprawdzone leki przeciwwymiotne
  • środki odkażające oraz materiały opatrunkowe
  • kremy ochronne z filtrem UV oraz środki odstraszające owady
  • identyfikator informujący o chorobie (bransoletka, naszyjnik, legitymacja)
  • etui z wkładem chłodzącym do przechowywania insuliny oraz pojemnik na zużyty sprzęt (igły, lancety, paski, zestaw infuzyjny do pompy)

Pamiętajmy, by zużytego sprzętu nie wyrzucać do kosza na śmieci!

Wszystkie leki przekazujemy pielęgniarce lub wychowawcy.

Przed wyjazdem wskazane jest spotkanie się z pielęgniarką edukacyjną, która powinna sprawdzić wiedzę dziecka z zakresu odżywiania, podawania insuliny, oznaczania poziomu glukozy, a u osób posiadających osobistą pompę insulinową również technikę napełniania zestawu oraz zasady obsługi pompy.

Nauczyciel i pielęgniarka powinni otrzymać wszystkie niezbędne informacje o sposobie leczenia cukrzycy, lekach które dziecko poza insuliną przyjmuje, porach ich podawania a także informację o objawach niedocukrzenia.

Należy zadbać, aby przed wyjazdem cukrzyca była dobrze uregulowana, dlatego dobrze jest przygotować się do wyjazdu kilka dni a nawet tygodni wcześniej. Dziecko, które cierpi na chorobę lokomocyjną przed podróżą autokarem/ samochodem, należy zabezpieczyć i podać sprawdzone leki.

Przed wyjazdem na kolonie z grupą dzieci bez cukrzycy należy sprawdzić czy kuchnia w ośrodku, do którego wysyłamy dziecko jest w stanie przygotować posiłki zgodne z wymogami diety przy cukrzycy, czy jest możliwość szacowania ilości węglowodanów w poszczególnych porcjach.

Warto sprawdzić, czy nie będzie problemu z przechowywaniem zapasu insuliny w lodówce. Pamiętajmy, że fiolki z insuliną w penie nie tracą swojej przydatności do użycia przez 4-6 tygodni, pod warunkiem, że temperatura otoczenia nie będzie wyższa od 25°C. Insuliny w pompie nie zaleca się używać dłużej niż 6-7 dni. Wychowawcy należy przekazać informację o konieczności zabezpieczenia insuliny (w penie oraz w pompie) przed bezpośrednią ekspozycją na promienie słoneczne.

A może kolonie dla „słodkich”?

Dziecko, które na cukrzycę choruje kilka tygodni/miesięcy nie powinno wyjeżdżać samodzielnie, ponieważ jego doświadczenie z chorobą może być niedostateczne.

Dobrym i często jedynym rozwiązaniem dla diabetyków z krótkim stażem choroby, jest wyjazd na kolonie/obozy, które każdego roku są organizowane przez fundacje i stowarzyszenia działające na rzecz młodych osób z cukrzycą. Na wyjazdach tych pracuje wyszkolony personel medyczny, nie ma problemów z dietą czy wysiłkiem fizycznym. Wypoczynek połączony jest z edukacją, a obecności fachowej opieki medycznej zapewnia dziecku bezpieczeństwo. Posiłki spożywane są regularnie 4-5 razy dziennie, ponadto dziecko uczone jest samodzielności w podejmowaniu decyzji o dawkach insuliny, obliczaniach WW oraz WBT w posiłkach a co jest najważniejsze, ma możliwość spotkania się z osobami mającymi taki sam problem, co bywa ogromnym wsparciem psychologicznym. Warto podkreślić, że na obozach nawiązuje się liczne kontakty koleżeńskie, czasami na całe życie.

Urlop nad morzem

Niektóre osoby wyjeżdżając nad morze decydują się na odłączenie na ten czas pompy i przejście na terapię penową, inni natomiast odłączają pompę tylko na okres kąpieli i opalania. Jeżeli czasowo odłączy się pompę, wówczas należy pamiętać o podłączeniu jej i podaniu insuliny korekcyjnej nie rzadziej niż co 2 godziny. W pompie podawana jest insulina szybko działająca, której zapas skończy się właśnie po około 2 godzinach. Niedobór lub brak insuliny prowadzi do przecukrzenia a nawet do kwasicy metabolicznej. Obecność ciał ketonowych wpływa hamująco na działanie insuliny (rośnie insulinooporność), dlatego po ponownym podłączeniu pompy,w celu obniżenia wysokiego poziomu glukozy, konieczne może być nawet podwojenie dawki insuliny. Pompy nie są odporne na zanurzenie w wodzie, chociaż niektórzy producenci zapewniają, że krótki kontakt pompy z wodą nie prowadzi do jej uszkodzenia. Osobiście nie radzę eksperymentować ze sprzętem, ponieważ zwykle nie kończy się to dobrze. Przed wejściem do wody należy pamiętać o zabezpieczeniu końcówki wkłucia specjalną zatyczką. Woda basenowa czy morska są pełne różnych zarazków, które mogą przedostać się przez niezabezpieczone wkłucie do organizmu. Ważne, aby odłączoną pompę umieścić w miejscu zacienionym. Insuliny przegrzanej nie wolno używać.

Wyjazd na obóz wędrowny oraz rowerowy po Polsce w grupie osób bez cukrzycy.

Wakacje są nieodłącznie związane z większym wysiłkiem fizycznym, dlatego bardzo ważne jest omówienie z dzieckiem sposobów na uniknięcie niedocukrzeń występujących w trakcie wysiłku, po nim a także w nocy (późne niedocukrzenia). Dziecko, które nie potrafi rozpoznać niedocukrzenia i zabezpieczyć się przed nim, nie powinno wyjeżdżać samodzielnie.

Wycieczka czy obóz rowerowy mogą być zaakceptowane pod warunkiem, że:

  • będzie to wycieczka w grupie poinformowanej o obecności osoby z cukrzycą oraz przeszkolonej z udzielania pomocy w sytuacji niedocukrzenia
  • przed wyjazdem należy przetestować reakcję organizmu na wysiłek rowerowy
  • podróż nie będzie przebiegała w miejscach, gdzie dostęp do opieki medycznej będzie utrudniony lub niemożliwy
  • podczas wycieczki będzie możliwy stały kontakt telefoniczny z opiekunem wycieczki/rodzicem/lekarzem/edukatorem

Na wycieczkę rowerową /w góry poza wyposażeniem opisanym wcześniej dziecko powinno zabrać:

  • wodę oraz zapas szybko wchłaniających się węglowodanów, wygodne obuwie oraz grube, bawełniane skarpety należy ustalić z lekarzem sposób redukcji dawki insuliny bazy oraz insulin doposiłkowych ograniczyć podróżowanie w nocy, zaplanować przerwy w podróży oraz częstszą kontrolę poziomów glukozy ustalić znaki komunikacji z otoczeniem informujące o niedocukrzeniu czy potrzebie pomocy lub odpoczynku

W celu zabezpieczenia się przed hipoglikemią należy umieścić w zasięgu ręki glukozę bez opakowania, aby podczas jazdy rowerowej można było szybko po nią sięgnąć. Uczestnik wycieczki powinien mieć możliwość odpoczynku oraz spożycia węglowodanów i uzupełnienia płynów, elektrolitów a także zbadania poziomu glukozy. Przed oraz podczas wycieczki rowerowej/wspinaczki górskiej zaleca się podać insulinę w okolice najmniej aktywne podczas wysiłku (pod łopatkę, w pośladek). Dobrze jest wyposażyć bagaż w kurtkę przeciwdeszczową oraz bawełniane podkoszulki, nakrycie głowy, materiały opatrunkowe, środki dezynfekujące oraz puder do stóp. Jeżeli stacjonujemy w ośrodku, z którego planujemy wyjścia w góry, należy zabrać mały plecak do którego będzie można zapakować tylko rzeczy niezbędne na wycieczce.

Wyjazdy zagraniczne

Każdego roku liczna grupa dzieci wyjeżdża na egzotyczne wakacje, często do krajów Afryki czy Azji. Wyjazd te bywają obwarowane obowiązkiem szczepień, co należy dokładnie sprawdzić przed wyjazdem. Szczepienie należy zaplanować wcześniej, ponieważ objawy poszczepienne mogą spowodować czasowe pogorszenie wyrównania cukrzycy (gorączka, bóle mięśniowo- kostne). Insulinę w krajach, gdzie temperatura jest wyższa od 25°C, należy szczególnie chronić przed przegrzaniem i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Pena należy przechowywać w etui termoizolacyjnym, natomiast zbiornik z insuliną w pompie osłaniać odzieżą, pamiętając o wymianie insuliny przy każdej zmianie wkłucia (co 72 godziny).

Szczególnie dokładnie należy zaplanować podróż samolotem. W biurze podróży można poprosić o informację o ilości i rodzajach posiłków podczas lotu. W niektórych liniach lotniczych istnieje możliwość zamówienia posiłku dla osób z cukrzycą (wystarczy zgłosić to stewardesie). Należy zaopatrzyć się w informację (w języku angielskim) o cukrzycy, jak również w telefon do serwisanta naszej pompy w kraju, do którego się udajemy. Na pokład na okres podróży należy zabrać: insulinę w penie, glukometr, paski do pomiaru glukozy, Glukagon. Insuliny oraz glukometru nie wolno przewozić w luku bagażowym, ponieważ istnieje ryzyko zagubienia bagażu oraz przemrożenia insuliny. Obecnie na lotniskach obowiązuje wzmożona kontrola, dlatego o cukrzycy i przewożonym wyposażeniu (insuliny, pompa, peny) należy poinformować służby lotnicze w momencie odprawiania bagażu. Jeżeli linie lotnicze nie zapewniają posiłków podczas lotu, a także na wypadek gdyby serwowane jedzenie było niewłaściwe, należy zaopatrzyć się w produkty spożywcze (lepiej więcej niż mniej), które umieszczamy w bagażu podręcznym. W każdych liniach lotniczych możemy poprosić o wodę lub inny napój. Jeżeli korzysta się z pompy insulinowej, na wypadek jej awarii należy do bagażu podręcznego zabrać pena z insuliną szybko działającą a także osprzęt do pompy (baterie, dreny, pojemnik na insulinę). Nie tylko podczas podróży, ale także podczas pobytu na wakacjach, w bagażu podręcznym, który zbieramy np. na plażę powinna znaleźć się glukoza, przekąski, woda a także dokument z danymi osobowymi oraz informacją o cukrzycy i telefonach kontaktowych (za granicą koniecznie w języku angielskim).

Podczas pobytu w krajach Azji/Afryki należy przestrzegać zasad higieny. Nie należy pić wody z kostkami lodu, jeść surowych warzyw, serwowanych na ulicach soków i owoców. Należy unikać spożywania sosów, frytek, fast foodów, a także potraw smażonych. Najbezpieczniejsze są: ryż, makarony, pieczywo, potrawy gotowane, duszone i grillowane. Bardzo ważne jest, aby podczas urlopu jeść w miarę regularnie, a przed dłuższymi spacerami, pływaniem nie zapominać o dodatkowych przekąskach i pomiarach glukozy. Nie wolno wychodzić na plażę oraz na dłuższą wycieczkę bez „bagażu” podręcznego czyli bez glukozy, glukometru, lancetów, pasków do pomiaru glukozy, wody mineralnej (wyłącznie kupowanej w markecie i oryginalnie zamykanej). Nie powinno się wychodzić samemu na dłuższą wycieczkę, czy nurkowanie/ pływanie. Należy unikać chodzenia po gorącym piasku boso, ponieważ każde skaleczenie może być niebezpieczne dla stóp. Należy regularnie uzupełniać płyny, oraz sód, potas i magnez. Osoba wyjeżdżająca na wycieczkę zagraniczną powinna się dodatkowo ubezpieczyć.

Co zrobić jeżeli podczas urlopu za granicą wystąpią zaburzenia jelitowe?

Ważne jest uzupełnianie płynów oraz zabezpieczenie się przed niedocukrzeniem. Należy pić co 10-15 min po kilka łyków wody a kiedy poziom glukozy obniża się, pić wysokoenergetyczny napój. Co 1-2 godziny należy kontrolować glikemię oraz badać mocz na obecność ketonów. Można też kontrolować ketony we krwi, pod warunkiem posiadania odpowiedniego glukometru i pasków. Jeżeli stan zdrowia nie poprawia się – poziom glukozy rośnie a w moczu pojawia się aceton – należy natychmiast skontaktować się z lekarzem w kraju lub w miejscu pobytu.

Czy można podczas wakacji uprawiać sporty ekstremalne - nurkowanie, wspinaczka wysokogórska i inne?

Tak, ale pod warunkiem posiadania dużej wiedzy o cukrzycy oraz reakcji organizmu na ekstremalny wysiłek. Nie powinno się nurkować, chodzić po górach czy np. schodzić do grot samemu. Zawsze może zdarzyć się sytuacja, niekoniecznie mająca związek z chorobą np. skręcenie czy złamanie nogi, skurcz mięśni lub inne zdarzenie, w których tylko pomoc osoby drugiej może uratować zdrowie a może nawet życie.

Niektórzy z was na wakacjach sięgają po alkohol, papierosy a niestety także po narkotyki.

Pamiętaj: nie ma bezpiecznych narkotyków ani alkoholu.

Po alkoholu i dużym wysiłku fizycznym ryzyko niedocukrzenia znacznie wzrasta a glukagon działa mniej skutecznie. Alkohol hamuje wątrobową produkcję glukozy, przyczyniając się do niedocukrzeń, które mogą powtarzać się nawet 2-3 razy w ciągu kilku godzin. Ryzyko wystąpienia hipoglikemii po alkoholu zależy od wielu czynników, między innymi od ilości i rodzaju alkoholu, płci, zmęczenia, stanu odżywienia, stanu metabolicznego przed spożyciem alkoholu (kwasicy, poziomu glukozy), powikłań cukrzycowych (polineuropatia) oraz indywidualnej tolerancji na alkohol. Spożycie alkoholu przed snem jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ głęboki sen uniemożliwia prawidłowe rozpoznanie hipoglikemii a tym samym podjęcia skutecznego działania. Spożywanie alkoholu w towarzystwie młodych ludzi jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ osoba z cukrzycą nie może liczyć na pomoc osób drugich, będących także pod wpływem alkoholu.

Decydując się na niewielką ilość alkoholu należy przestrzegać następujących zasad:

  • można wypić drinka, małe piwo ale nie wolno się upijać
  • w towarzystwie osoby pijącej powinna być osoba niepijąca
  • nie wolno pić alkoholu na czczo oraz po niedocukrzeniu
  • podczas picia alkoholu należy spożywać przekąski zawierające węglowodany o średnim i niskim indeksie glikemicznym

Niebezpieczeństwem po wypiciu alkoholu jest zwiększony i niekontrolowany popęd płciowy. Skutkiem tego mogą być choroby weneryczne, zakażenie wirusem HIV a także nieplanowana ciąża.

Niestety wakacje nie są wakacjami od cukrzycy. Opuszczanie dawek insuliny, brak lub niedostateczna kontrola nie są metodą na uwolnienie się od choroby.

Wakacje powinny być okresem zasłużonego i aktywnego wypoczynku, podczas którego poznaje się ciekawe osoby, miejsca a także doświadcza się wielu niezapomnianych przygód.

Wielu z was spędza ten czas bardzo intensywnie, podróżuje, uprawia sporty, i realizuje swoje marzenia. Dobrze spędzone wakacje to nie tylko opalenizna oraz wspaniałe wspomnienia, ale także bardzo dobry zastrzyk zdrowia i energii na miesiące nauki.

Kończąc życzę wszystkim dzieciom i młodzieży słonecznych wakacji, wspaniałego wypoczynku a przede wszystkim nawiązania trwałych przyjaźni.

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.