Zaburzenia odżywiania w cukrzycy

Zaburzenia odżywiania w cukrzycy

Odżywiamy się nieprawidłowo. Nie stosujemy zasad racjonalnego żywienia i zdrowego trybu życia, zjadamy „fastfoody” i bezwartościowe przekąski. Preferujemy siedzący tryb życia, co sprzyja epidemii otyłości. Z kolei media i producenci odzieży przekonują nas, że wzorem piękna jest skrajnie szczupła sylwetka. W konsekwencji wśród dzieci i młodzieży wzrasta problem otyłości, ale też coraz częściej pojawiają się zaburzenia odżywania – anoreksja i bulimia.

 

Jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) charakteryzuje się znacznym ograniczaniem ilości przyjmowanych pokarmów, prowokowaniem wymiotów oraz stosowaniem leków przeczyszczających i moczopędnych. Występuje u perfekcjonistów, o zaniżonej samoocenie. W rodzinach osób z jadłowstrętem często występują nieprawidłowe relacje, molestowanie seksualne, presja środowiskowa itp.

Epizody nadmiernego objadania się a zaraz potem różne zachowania mające na celu pozbycie się skutków przyjęcia ogromnej ilości kalorii to żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa).

 

Jaka jest przyczyna zaburzeń odżywiania u chorych na cukrzycę?

Cukrzyca jest jak wyrok. Wraz z diagnozą pacjent uświadamia sobie, że jego życie zmieniło się na zawsze, że będzie musiał przestrzegać diety i zasad samokontroli oraz utrzymywać prawidłową masę ciała, aby uniknąć powikłań. Zaburzenia odżywiania skutkują złym wyrównaniem cukrzycy i wcześniejszym rozwojem przewlekłych powikłań, przy czym pacjenci z cukrzycą są na nie narażeni bardziej, niż osoby zdrowe. W wyniku przyjmowania insuliny – hormonu anabolicznego, „budującego” – rośnie u nich ryzyko nadmiernego przyrostu masy ciała. Stąd pojawia się pokusa, by manipulować dawkami insuliny (pomijanie lub redukcja dawki), co może skutkować ubytkiem masy ciała. Zdarza się, że chory na cukrzycę lub jego rodzice nadmiernie skupiają się na sposobie odżywiania, dążąc za wszelką ceną do osiągnięcia niskiej wagi. Potrzeba rygorystycznego przestrzegania zaleceń dietetycznych i poczucie winy wynikające z odstępstw od diety prowadzą do zaburzeń psychicznych. Nadopiekuńczy rodzice mają wygórowane wymagania. Powoduje to u dzieci bunt i odmowę przyjmowania pokarmów, co może skutkować skrajnym wyniszczeniem i zagrożeniem życia. Cukrzyca sprzyja występowaniu anoreksji lub bulimii. Zwykle nikogo nie dziwi, że osoba chorująca na cukrzycę stosuje ograniczenia dietetyczne. Kiedy wyraźnie chudnie, tłumaczy to złym wyrównaniem cukrzycy. Cukrzyca, początkowo postrzegana jako krzywda, staje się korzystna i pomocna w uzyskaniu szczupłej sylwetki. Perspektywa uzyskania wymarzonej masy ciała jest silniejsza niż zagrożenia, a niepokojące objawy są bagatelizowane przez chorych i ich otoczenie. Cukrzyca może być również wykorzystywana przez osoby mające potrzebę skupienia na sobie uwagi otoczenia. Powstrzymując się od jedzenia, doprowadzają one do hipoglikemii lub innych zaburzeń, co z kolei gwarantuje przynajmniej chwilowe znalezienie się w centrum uwagi.

 

Sygnały ostrzegawcze zaburzeń odżywiania u chorych na cukrzycę

Typowe są restrykcje dietetyczne, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, niezadowolenie z własnej sylwetki. Powstają zaburzenia hormonalne, z których najbardziej charakterystycznym jest zaprzestanie miesiączkowania, opóźnienie dojrzewania płciowego, zahamowanie wzrostu. Prowokowane wymioty powodują obrzęk ślinianek przyusznych oraz zgrubienia lub blizny na kostkach palców rąk, uszkodzenie szkliwa zębów, owrzodzenia przełyku. Inne objawy to: zajady w kącikach ust, przerzedzenie włosów na głowie, meszek na całym ciele. Chorzy unikają jedzenia w miejscach publicznych lub w obecności obcych, gotują, by częstować innych, ale sami nie jedzą. Wpadają w nałogi, np. palenie papierosów, stosowanie środków przeczyszczających i moczopędnych. Pojawia się zaburzenie kontroli poziomów cukru i częste pobyty w szpitalu z powodu kwasicy ketonowej albo ciężkich hipoglikemii. Podwyższony poziom HbA1c, szczególnie u dobrze wyedukowanych pacjentów, może świadczyć o manipulacji dawkami insuliny ( zaniżanie lub pomijanie dawek insuliny, aby uniknąć przyrostu masy ciała). Fałszywie prawidłowa HbA1c pojawia się przy częstych niedocukrzeniach. Członkowie rodziny zauważają, że pacjent nie przestrzega zasad samokontroli, nie stosuje zaleceń dietetycznych, unika wstrzyknięć insuliny w obecności innych osób, często prosi o wprowadzenie zmian w domowej diecie. Typowy jest strach przed ważeniem w czasie wizyty u lekarza. Zapiski w zeszycie samokontroli prowadzone bardzo czysto, estetycznie, jednym długopisem. Prawidłowe wartości glikemii w zeszycie przy nieprawidłowej HbA1c, nie są odzwierciedleniem rzeczywistych wyników samokontroli, ale często usypiają czujność rodziców.

 

Leczenie

Brak akceptacji choroby w pierwszym roku od rozpoznania, zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się nieprawidłowych wyobrażeń i zachowań, które mogą doprowadzić do zaburzeń odżywiania. Choremu należy udzielić odpowiedniego wsparcia i zapoznać go z zasadami dobrego wyrównania cukrzycy.

Zaburzenia odżywiania wymagają leczenia wielospecjalistycznego (dietetyk, diabetolog, psycholog, psychiatra, lekarz rodzinny, pielęgniarka diabetologiczna) oraz zaangażowania osoby chorej i jej opiekunów. Najważniejsze jest przywrócenie dobrego stanu ogólnego i wyrównanie zaburzeń metabolicznych. Konieczne jest leczenie powikłań cukrzycy i zapobieganie występowaniu kolejnych. Najtrudniejsze jest nakłonienie pacjenta do regularnego przyjmowania choćby niewielkich posiłków. W łagodnych przypadkach leczenie dietetyczne może być jedynym sposobem leczenia. Pacjent wymaga ponownie edukacji w zakresie diety według zasad zdrowego żywienia. Trzeba uświadomić mu znaczenie poszczególnych składników pokarmowych, substancji odżywczych i znaczenie diety dla stanu zdrowia. Dieta powinna zawierać odpowiednią ilość kalorii i niezbędnych składników pokarmowych, powinna być zaplanowana indywidualnie dla każdego pacjenta. Pacjent powinien brać czynny udział w układaniu jadłospisu, uwzględnić swoje preferencje, powiedzieć o swoich obawach.

Dobrze dobrana dieta powinna doprowadzić do uzyskania odpowiedniej masy ciała i uzupełnienia składników odżywczych, ale też przywrócić kontrolę metaboliczną (prawidłowy poziom glukozy, lipidów, odpowiednie ciśnienie tętnicze krwi). W diecie należy uwzględnić ilość i jakość węglowodanów, ograniczyć węglowodany proste, zwiększyć zawartość białka i produktów bogatych w tłuszcze jednonienasycone, produkty bogate w błonnik, witaminy i składniki mineralne najlepiej zawarte w produktach naturalnych, a nie w formie suplementów.

W szczególnych przypadkach (np. gdy pacjenci odmawiają przyjęcia posiłku, pomimo podania insuliny) konieczne jest zastosowanie odżywiania przez zgłębnik dożołądkowy lub czasowe żywienie pozajelitowe. Niezbędna jest w tym czasie odpowiednia kontrola glikemii metodą intensywnej insulinoterapii przy pomocy insuliny szybko działającej (analogu) podawanej w penach lub pompie insulinowej. Po uzyskaniu wstępnej równowagi metabolicznej i stabilizacji masy ciała należy zgłębić psychologiczne podłoże wystąpienia zaburzeń odżywiania (konflikty w rodzinie i otoczeniu, braku samoakceptacji) oraz przeciwdziałać tym patologiom. Z pewnością leczenie nie uda się bez psychoterapii rodzinnej. Chodzi też o modyfikację nieprawidłowych wyobrażeń na temat masy i wyglądu własnego ciała oraz zminimalizowanie negatywnego stosunku do cukrzycy.

W uzasadnionych przypadkach konieczne jest leczenie farmakologiczne. W przypadku osób z objawami głębokiej depresji, ze skłonnościami samobójczymi konieczne jest leczenie w wyspecjalizowanym ośrodku psychiatrycznym.

 

Podsumowanie

Zaburzenia odżywiania u chorych na cukrzycę typu 1. prowadzą do większej umieralności w porównaniu z chorującymi tylko na cukrzycę. Anoreksja i bulimia są znacznie częstsze u diabetyków niż w populacji ogólnej. Problem wzrostu zachorowań na zaburzenia odżywiania wśród diabetyków jest mało znany w środowisku medycznym oraz społeczeństwie. Ważną rolę w rozpoznaniu problemu pełnią rodzice, którzy powinni dyskretnie obserwować dorastające dzieci i w razie podejrzenia zaburzenia, poszukać pomocy psychologa.

Dobrze byłoby, aby częściej obserwować młodzież z cukrzycą typu 1. pod kątem występowania zaburzeń odżywiania, gdyż wczesna interwencja jest bardzo ważna dla lepszej kontroli metabolicznej, zminimalizowania ryzyka powikłań cukrzycowych i przedwczesnej śmierci.

ADC/www/p/zowc/15

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.