cukrzyca ciążowa - porady

Podwyższony poziom glukozy w organizmie w czasie ciąży może być niebezpieczny zarówno dla przyszłej mamy, jak i dziecka. Zbyt wysokie stężenie cukru może rzutować na zdrowie malucha tuż po porodzie oraz w późniejszych latach życia. Na szczęście glikemię można kontrolować i utrzymywać w normie, m.in. dzięki odpowiedniej diecie i aktywności fizycznej. Sprawdź, jakich zasad powinnaś przestrzegać, jeśli zmagasz się z cukrzycą ciążową.

Kontroluj poziom glukozy

Kontrola poziomu glukozy to jeden z podstawowych elementów leczenia cukrzycy ciążowej. Tylko regularnie sprawdzając stężenie cukru w organizmie, będziesz wiedzieć, czy dieta, którą stosujesz, jest odpowiednia.

Poziom glukozy możesz kontrolować za pomocą tradycyjnego glukometru lub nowoczesnego systemu FreeStyle Libre, który umożliwia ciągłe monitorowanie glikemii ).

W odróżnieniu od glukometrów system FreeStyle Libre nie wymaga nakłuwania opuszki palca. Poziom cukru nie jest bowiem mierzony we krwi, a w płynie śródtkankowym. Korzystanie z FreeStyle Libre jest znacznie wygodniejsze i łatwiejsze niż z tradycyjnych glukometrów. Wystarczy na tylną część ramienia zaaplikować sensor (wymieniany dopiero po 2 tygodniach), zeskanować sensor smartfonem za pomocą aplikacji FreeStyle LibreLink i odczytać pomiar z ekranu.

Najważniejsze informacje na temat FreeStyle Libre:

  • pomiar jest jednosekundowy i możesz wykonać go przez ubranie; tak często jak tylko potrzebujesz
  • sensor, który zakłada się na ramię, jest wodoodporny, funkcjonalny i wygodny – nie przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu;
  • możesz dokonywać pomiarów w czasie rzeczywistym, śledzić zmiany w stężeniu glukozy, kontrolować, jaki wpływ na glikemię ma dieta, ćwiczenia, leki czy inne czynniki;
  • FreeStyle Libre daje dostęp do ośmiogodzinnych wykresów glikemii oraz strzałek trendu, które wskazują kierunek zmian w stężeniu glukozy.

Kontroluj obecność acetonu w moczu

Codziennie rano powinnaś kontrolować obecność ciał ketonowych (acetonu) w moczu. Obecność nawet niewielkich ilości ciał ketonowych świadczy o stanie głodu w Twoim organizmie, a taki stan utrzymujący się przez kilka dni może być szkodliwy dla dziecka.

Do wykrywania obecności acetonu w moczu wykorzystuje się testy paskowe. Jeśli test nad ranem pokazują wynik dodatni, rozwiązaniem może być skrócenie okresu między kolacją a śniadaniem lub wprowadzenie dodatkowej porcji jedzenie około 3.00 nad ranem.

Jedz regularnie

Jeśli masz cukrzycę ciążową, powinnaś jeść przynajmniej 6 posiłków dziennie: 3 główne i 3 dodatkowe. Codziennie każdy posiłek powinnaś zjadać o tej samej porze, a przerwy między kolejnymi pokarmami powinny być równe – około 2,5-3 godzin. Ostatni posiłek powinnaś jeść około 22.30.

Przestrzegaj kaloryczności posiłków

Przyjmuje się, że dieta przyszłej mamy z cukrzycą ciążową powinna mieć minimum 1800 kalorii. Wszystko zależy jednak od wagi, wzrostu czy wieku ciężarnej. Niezwykle istotne jest, aby kobieta z cukrzycą ciążową nie czuła się głodna. Z drugiej strony nie może też się przejadać, bo to mogłoby doprowadzić do zbyt szybkiego wzrostu masy ciała, co jest niekorzystne dla każdej przyszłej mamy.

Jeśli Twoja waga jest w normie, wraz z posiłkami powinnaś przyjmować 30 kcal na 1 kg masy ciała. Jeśli masz nadwagę, a Twoja masa ciała przekracza 120% normy, powinnaś jeść 25-30 kcal na każdy kilogram masy ciała. Aby mieć pewność, że kaloryczność posiłków jest dobrana prawidłowo, najlepiej skonsultuj się z dietetykiem.

Jedz tylko wartościowe produkty i zwróć uwagę na skład posiłków

Aby poziom glukozy we krwi utrzymywał się w normie, a pożywienie dostarczało niezbędnych dla Twojego zdrowia i dla rozwoju dziecka składników odżywczych, musisz zwracać uwagę nie tylko na kaloryczność posiłków. Ważne jest, by dania miały dużą gęstość odżywczą. Powinnaś jeść duże objętościowo porcje, złożone ze składników o niskiej kaloryczności.

Podstawą Twojej diety powinny być węglowodany złożone – mają one stanowić około 40-50% energii dostarczanej z pożywienia. Około 20-30% energii powinno pochodzić z tłuszczów, a kolejne 30% – z białka.

Przestrzegaj zasad żywienia w cukrzycy ciążowej

Oto najważniejsze zasady, których powinnaś przestrzegać, jeśli masz cukrzycę ciążową:

  • pilnuj różnorodności posiłków – nie stosuj monodiety;
  • jedz dużo warzyw i pełnoziarniste produkty zbożowe. Wybieraj razowe pieczywo, ciemne makarony (razowe, gryczane czy nawet z ciecierzycy), grube kasze (pęczak czy gryczana), otręby i płatki zbożowe;
  • ogranicz pieczywo z mąki pszennej, wafle ryżowe, pieczywo chrupkie, kaszę mannę, biały ryż, makaron z mąki pszennej i drobne kasze;
  • wyeliminuj z diety słodycze, cukier, przetwory owocowe, miód czy dżemy. Unikaj tłustych wędlin, serów, konserw mięsnych, tłustego mięsa, podrobów, gotowych mięs mielonych, pieczywa z miodem, słodem jęczmiennym czy karmelem, ciast francuskich i kruchych, chipsów i innej żywności przetworzonej;
  • unikaj rozgotowanych kasz, makaronów i ryżu – mają wysoki indeks glikemiczny. Stawiaj na produkty al dente;
  • warzywa jedz najlepiej w całości – szatkowanie, ucieranie, miksowanie, gotowanie czy rozdrabnianie podnosi indeks glikemiczny produktów;
  • słodkie mleko zastąp sfermentowanymi produktami mlecznymi, takimi jak kefir, jogurt naturalny czy maślanka;
  • spożywaj tylko zdrowe tłuszcze, bogate w kwasy omega-3. Są nimi np. oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia czy awokado. Możesz ryby, orzechy, ziarna, pestki, siemię lniane, chia i używać oleju rzepakowego nierafinowanego;
  • unikaj kawy oraz kawy zbożowej (zawiera ona słód jęczmienny, który podnosi poziom cukru). Pij wodę, zieloną lub czarną herbatę. Możesz pić herbaty owocowe, ale uważaj na owoce suszone.

Kontroluj przyrost masy ciała

Prawidłowa masa ciała to jeden z czynników warunkujących zdrowie zarówno mamy, jak i dziecka. Właściwy przyrost masy ciała w ciąży przedstawia się następująco:

  • jeśli Twoja masa ciała jest prawidłowa, w ciąży powinnaś przytyć około 8-12 kg;
  • jeśli masz nadwagę, powinnaś przytyć nie więcej niż 7-11,5 kg
  • jeśli masz otyłość, powinnaś przytyć nie więcej niż 4,5-9 kg
  • jeśli masa Twojego ciała przed ciążą była za niska, w czasie ciąży możesz przytyć do około 18 kg.

Wskaźniki te są oczywiście tylko orientacyjne. To, jaki będzie prawidłowy przyrost wagi w Twoim przypadku, powinien ustalić lekarz. Warto jednak przynajmniej raz w miesiącu kontrolować wagę i w razie potrzeby konsultować ją ze specjalistą.

Bądź aktywna fizycznie

Aktywność fizyczna, w połączeniu z dietą i utrzymaniem prawidłowej masy ciała to filary leczenia cukrzycy ciążowej. Musisz więc zadbać o umiarkowany, ale regularny ruch. Możesz spacerować, pływać czy chodzić na zajęcia dla mam w ciąży – oczywiście, jeśli lekarz nie widzi ku temu przeciwwskazań.

Aktywność fizyczna nie tylko usprawnia utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy, ale także buduje odporność, co w dzisiejszych czasach jest niezwykle ważne.

Przestrzegaj zaleceń co do regularnych badań

Oprócz kontrolowania glikemii, nie możesz zapomnieć też o pozostałych badaniach i kontrolnych spotkaniach z lekarzem przez cały okres trwania ciąży. Poza standardowymi badaniami i zaleceniami lekarz może zalecić Ci także:

  • wykonywanie KTG (kardiotokografii) raz na tydzień, począwszy od 36. tygodnia ciąży (jest to badanie, które polega na rejestracji i graficznym zapisie akcji serca dziecka oraz czynności skurczowej mięśnia macicy);
  • dodatkowe USG około 36-38. tygodnia ciąży (po to, by ocenić przewidywaną masę dziecka – ocena masy płodu jest ważna, ponieważ od tego może zależeć to, czy konieczna będzie indukcja porodu, a także jaki rodzaj porodu będzie odpowiedni).

Wysypiaj się i odpoczywaj

Sen jest podstawową, biologiczną potrzebą organizmu. Jego niedobry mogą skutkować zaburzeniami zdrowotnymi – zarówno natury fizycznej, jak i psychicznej. Podczas snu w Twoim organizmie zachodzą procesy niezbędne dla zachowania zdrowia – zarówno Twojego, jak i dziecka. To w nocy Twój organizm, w tym układ nerwowy czy immunologiczny, ma szansę na regenerację. Jeśli więc będziesz niewyspana i przemęczona, Twój organizm może być bardziej podatny na infekcje, a Twoje samopoczucie się pogorszy.

Odpoczynek i sen to, obok zdrowej diety i aktywności fizycznej, najważniejsze czynniki, które warunkują Twoje zdrowie – zarówno przed ciążą, w ciąży, jak i przez całe życie. Dbaj o to, co jesz, wysypiaj się, regularnie się ruszaj, kontroluj poziom glukozy w organizmie oraz ciał ketonowych w moczu i monitoruj, jaki wpływ na zmienność poziomu glukozy mają dieta, ćwiczenia czy leki. Dzięki temu zarówno Ty, jak i Twoje dziecko będziecie cieszyć się zdrowiem.

Bibliografia:

Źródła z przypisów:

  1. Grzelak T., Janicka E., Kramkowska M., Walczak M., Czyżewska K., Cukrzyca ciążowa – skutki niewyrównania i podstawy regulacji glikemii, [w:] Nowiny Lekarskie 2013, 82, 8, 163–169.
    Dostęp: https://jms.ump.edu.pl/uploads/2013/2/163_2_82_2013.pdf  [06.05.2020]
  2. Sochacki-Wójcicka N., Cukrzyca ciążowa.
    Dostęp: https://mamaginekolog.pl/cukrzyca-ciazowa [06.05.2020]
  3. Dieta dla pacjentki z cukrzycą ciążową, Szpital Uniwersytecki w Krakowie
    Dostęp: https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/79-dp-05c-dieta-dla-pacjentki-z-cukrzyca-ciazowa-z-przykladowym-jadlospisem-dla-diety-1800-kcal/file [06.05.2020]
  4. Krajewska O., Skrypnik K., Kręgielska-Narożna M., Suliburska J., Bogdański P., Wpływ długości i jakości snu na parametry antropometryczne, metaboliczne i ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego, [w:] Forum Zaburzeń Metabolicznych, tom 8, nr 2, 2017, s. 47-55
    Dostęp: https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/54254/41129 [06.05.2020]

Pozostałe źródła:

  1. Od czego zależy odporność?, rozmowa z prof. Lucyną Mastalerz
    Dostęp: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/wywiady/90034,od-czego-zalezy-odpornosc [06.05.2020]
  2. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 5, strony 215–229.
  3. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020, [w:] Diabetologia Praktyczna, tom 6, Suplement A, 2020.
  4. Poradnik żywienia kobiet w ciąży, Instytut Matki i Dziecka
    Dostęp: http://www.imid.med.pl/images/poradnik-zywienia-dla-kobiet-w-ciazy.pdf [06.05.2020]
  5. Wójcikowski C., Rozwój zaburzeń tolerancji węglowodanów po ciąży powikłanej cukrzycą ciążową, [w:] Diabetologia Praktyczna, tom 5, 2, 2004, 113–116.
    Dostęp: https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/viewFile/8684/7391
  6. Katra B., Cukrzyca ciążowa, 07.06.2017.
    Dostęp: https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/66438,cukrzyca-ciazowa [06.05.2020]
  7. Sieradzki J., Czy zmiana stylu życia ma jeszcze znaczenie?, [w:] Diabetologia – postępy 2013/2014. Med. Prakt., 2014.
    Dostęp: https://diabetologia.mp.pl/leczenie/postepy/104717,czy-zmiana-stylu-zycia-ma-jeszcze-znaczenie [06.05.2020]

ADC-22858