Macierzyństwo a cukrzyca

Macierzyństwo a cukrzyca

Często dziewczęta i młode kobiety zwracają się do mnie z pytaniami dotyczącymi macierzyństwa – czy mogą mieć dzieci, czy jest to bezpieczne dla ich zdrowia, czy ciąża będzie przebiegała prawidłowo, jakie mogą być powikłania i wreszcie, co trzeba zrobić, żeby zminimalizować ryzyko komplikacji? W niniejszym artykule postaram się odpowiedzieć na te pytania i rozwiać wątpliwości i mity na ten temat.

Dla niecierpliwych kluczowa informacja – KOBIETY Z CUKRZYCĄ MOGĄ POSIADAĆ WŁASNE POTOMSTWO. PRZEBIEG CIĄŻY I ZDROWIE DZIECKA ZALEŻĄ OD STOPNIA WYRÓWNANIA CUKRZYCY W MOMENCIE ZAPŁODNIENIA I W CZASIE CIĄŻY i od aktualnego zaawansowania przewlekłych powikłań cukrzycy.

Teraz bardziej szczegółowe informacje.

Czy kobiety chore na cukrzycę mogą zachodzić w ciążę?
W sposób pewny wykazano, że ciąża u kobiet z cukrzycą nie ma negatywnego wpływu na przebieg cukrzycy i w odległej perpektywie nie przyspiesza rozwoju przewlekłych powikłań. Zwykle radzimy kobietom, które mają ustabilizowane życie osobiste, aby nie odwlekały posiadania potomstwa, bowiem przebieg ciąży w niepowikłanej, dobrze kontrolowanej cukrzycy może być całkowicie prawidłowy.

Jak rozpocząć przygotowywania do ciąży?
Aby minimalizować ryzyko związane z wpływem hiperglikemii na rozwijajacy się płód proponujemy, by kobiety z cukrzycą zaplanowały prokreację na okres pełnego wyrównania cukrzycy. W tym celu w okresie poprzedzającym ciążę należy zgłosić się do lekrza diabetologa, który oceni aktualne leczenie oraz zaawansowanie przewlekłych powikłań i zaproponuje modyfikację leczenia cukrzycy. W czasie tej wizyty lekarz zaleci przyjmowanie kwasu foliowego (witamniny, która zmniejsza ryzyko wad układu nerwowego u potomstwa i której stosowanie zaleca się u wszystkich kobiet w okresie planowania ciąży, niezależnie od ich stanu zdrowia) oraz skieruje pacjentkę do ginekologa (najlepiej mającego doświadczenie w prowadzeniu ciąży "cukrzycowej").

Dla oceny zaawansowania przewlekłych powiklań konieczna będzie wizyta u okulisty i niekiedy u innych specjalistów oraz wykonanie badań laboratoryjnych (Hba1c, kreatynina, badnie ogólne moczu z oceną obecności albuminy, TSH i inne w zależności od wskazań).

Po tak przeprowadzonej ocenie będzie możliwe ustalenie ram czasowych – kobiety bez powikłań przewlekłych cukrzycy i z bardzo dobrą kontrolą glikemii, bez zastrzeżeń ginekologicznych mogą rozpocząć „staranie o dziecko”. U kobiet z powikłaniami ocznymi pod postacią retinopatii cukrzycowej może być potrzebne wykonanie fluoroangiografii (nie można tego badania wykonywać w czasie ciąży) i ewentualna laseroterapia. Leczenia wymagać mogą różnego rodzaju infekcje dróg moczowych czy rodnych. Konieczny jest też przegląd przyjmowanych przez kobietę leków pod katem bezpieczeństwa ich stosowania w ciąży (leki na nadciśnienie, obiżające stężenie lipidów i inne). Obowiązkowa jest wizyta u dentysty!.

Co oznacza pełna kontrola metaboliczna cukrzycy?
U młodych kobiet dążymy do osiągnięcia stężeń glukozy we krwi jak najbardziej zbliżonych do tych, które występują u zdowych. Oznacza to, że idealnie cukier we krwi nie powinien być większy niż to pokazano w tabeli.

Na czczo i przed posiłkami    60 - 90mg/dl    3,3-5,0mmol/l
Maksymalna glikemia w 1 godz. po posiłkach    < 120 mg/dl    < 6,7 mmol/l
Między godz. 2.00 a 4.00    > 60 mg/dl    >3,3 mmol/l
HbA1c u kobiet z cukrzycą przedciążową powinna osiągnąć wartość <6,0%.

Uzyskanie tak idealnej kontroli glikemii jest trudne, ale możliwe!. Okres przygotowania do ciąży należy wykorzystać na przyswojenie lub odswieżenie praktycznej wiedzy na temat samej cukrzycy (działanie insuliny, poprawność wykonywania injekcji i samokontroli glikemii, wpływ wysiłku fizycznego i innych sytuacji życiowych na glikemie, itd.) oraz tzw. diety cukrzycowej.

Obecnie w Polsce dzięki podarowaniu przez Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy Jurka Owsiaka bardzo wiele Ośrodków Diabetologicznych wypożycza pacjentkom planującym ciążę i ciężarnym pompy insulinowe podające insulinę podskórnie (http://www.wosp.org.pl/medycyna/nasze_programy/pompy_insulinowe_kobiety_ciezarne) Leczenie przy pomocy pompy insulinowej pozwala bardzo precyzyjnie kontrolować cukier we krwi, zarówno w zakresie wysokich jak i niskich wartości glikemii, unikać hipoglikemii. Szczególnie dobrze sprawdza się u pacjentów z nieustabilizowaną glikemią na czczo. Jest to terapia komfortowa ale, jak niektórzy sądzą, nie zastępuje trzustki (nie jest to tzw. sztuczna trzustka). Pompa, przede wszystkim niestety nie uwalnia chorego od samokontroli glikemii, nadal trzeba wykonywać pomiary stężenia cukru we krwi. Trzeba też samodzielnie podejmować decyzje ile insuliny podać w danej chwili. Żeby skorzystać z dobrodziejstw pompy potrzebne jest zdobycie wielu umiejętności i … doświadczenia. Dlatego najlepiej jeśli rozpocznie się stosowanie pompy przed zajściem w ciążę. Przez okres nauczania obsługi i korzystania z leczenia pompowego przeprowadzą pacjentkę trener pompowy i wykształcony personel medyczny.

Terapia pompowa nie jest bezwzględnie wskazana w czasie ciąży, terapia wielokrotnymi wstrzyknięciami insuliny może także dawać doskonałe efekty, dlatego o sposobie leczenia cukrzycy warto wcześniej rozmawiać z lekarzem.

Jakie mogą być powikłania w czasie ciąży?
Powikłania mogą dotyczyć zarówno ciężarnej jak i jej dziecka. Do najcięższych zaliczamy straty dziecka (poronienia i zgony wewnątrzmaciczne) oraz wady wrodzone u dzieci. Zdarzają się one nieco częściej w ciąży u kobiet z cukrzycą, jednak co trzeba bardzo mocno podkreślić, ich częstość zwiększa się wraz ze stężeniem glukozy we krwi, czego wyrazem jest zwiększenie ryzyka opisanych problemów przy dużych stężeniach Hba1c.

Płód rozwijajacy się w warunkach hiperglikemii może mieć dużą masę urodzeniową, co jednak często związane jest z niedojrzałością wielu narządów i dlatego po porodzie może wystapić u noworodka nadmierna żółtaczka, zaburzenia oddychania, zaburzenia pracy serca i inne stany chorobowe. Jeśli w czasie ciąży glikemie są prawidłowe, to dziecko rozwija się harmonijnie, a ryzyko zaburzeń zbliża się do poziomu obserwowanego u innych ciężarnych.

U ciężarnych z cukrzycą obsewujemy również pewne powikłania ciążowe i podobnie jak powikłania noworodkowe, ich częstość i nasilenie są ściśle powiązane z glikemią. Do tych powikłań zaliczamy nadciśnienie tętnicze, wielowodzie, porody zabiegowe (w tym cięcia cesarskie „dużych” dzieci) czy urazy okołoporodowe.

Czy istnieją przeciwwskazania do ciąży u kobiet z cukrzycą?
Jako przeciwwskazanie główne należy traktować NIEWYRÓWNANIE CUKRZYCY!
Pewne powikłania stanowią przeciwwskazania czasowe, jak wynieniona wyżej retinopatia proliferacyjna. Po prawidłowym leczeniu (laseroterapia) zajście w ciążę jest możliwe. U kobiet z bardzo długo trwającą cukrzycą, której towarzyszą liczne powikłania cukrzycy decyzja o ciąży musi być podejmowana po rozważeniu ryzyka. W czasie ciąży może dojśc do przejściowego pogorszenia wydolności nerek czy stanu oczu, trwała progresja zdarza się na szczęście rzadko i dotyczy bardzo zaawansowanych stanów chorobowych. Najlepiej jeśli w takiej sytuacji pacjentka zasięgnie porady doświadczonego diabetologa. Postęp w tej dziedzinie jest ogromny i szeroka wiedza pozwoli podjąć optymalną decyzję.

Co oznacza dieta cukrzycowa i czy należy coś radykalnie zmieniać w ciąży?
Słowo „dieta” w odniesieniu do cukrzycy oznacza praktycznie zdrowe odżywianie. Obecnie „dieta” nie jest zbiorem zakazów i nakazów, ale raczej wyborem produktów bardziej wartościowych pod względem odżywczym, przygotowanych w sposób zdrowy, z zachowaniem umiaru w ilości jedzenia. Kluczowa jest umiejętność oceny zapotrzebowania na insulinę przy zjadaniu poszczególnych posiłków. Posługujemy się w tym celu tzw. wymiennikami węglowodanowymi (WW) i wymiennikami białkowo-tłuszczowymi (WBT). Jest to dość rozległa wiedza, ale po zgłębieniu jej pacjenci zyskują nie tylko lepszą kontrolę glukozy we krwi, ale także większą swobodę normalnego funkcjonowania w rodzinie, szkole czy w pracy.

W okresie ciąży spożywane posiłki powinny być urozmaicone, zawierać dużo świeżych jarzyn, dominować powinny węglowodany złożone o niskim indeksie glikemicznym i tłuszcze nienasycone. Zalecamy spożywanie dużej ilości ryb, umiarkowanej ilości chudego mięsa i nabiału. Dietetyk lub lekarz pomoże tak skomponować posiłki, żeby zapewniły odpowiedni dowóz energii (kalorii) i substancji odżywczych. Kobietom z cukrzycą w ciąży dodatkowe witaminy zalecane są w takiej samej ilości i rodzaju jak pozostałym ciężarnym.

Prof. nadzw. dr hab. med. Katarzyna Cypryk

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.