Dr hab. n. med. Grażyna Deja: czy FreeStyle Libre sprawdza się u dzieci?

Dr hab. n. med. Grażyna Deja: czy FreeStyle Libre sprawdza się u dzieci?

Na postawione w tytule pytanie odpowiada dr hab. n. med. Grażyna Deja ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Szczegółowe spojrzenie na dzieci małe, starsze i nastolatków wraz z przydanymi wskazówkami dla pediatrów, diabetologów i chorych dzieci.

Któż z nas nie lubi gadżetów? Nie czeka z utęsknieniem na nowy model telefonu komórkowego czy lepszy, szybszy komputer? Odpowiedz jest chyba dość oczywista – niezależnie od wieku, wszyscy lubimy od czasu do czasu dostać coś nowoczesnego, ładnego i modnego. Podobnie jest z osobami chorującymi na cukrzycę – wciąż poszukują nowinek pomagających im w codziennych zmaganiach z chorobą. Niewątpliwie prawdziwym hitem ostatniego roku jest nowy „przyrząd” do pomiaru glikemii – system monitorowania metodą skanowania, czyli FreeStyle Libre. Celowo nie używam tu od razu słowa glukometr, gdyż Libre to coś znacznie więcej. Zestaw: sensor i czytnik pozwala na uzyskanie ciągłego odczytu glikemii przez 24h/dobę pod warunkiem regularnego skanowania co 8h. Biorąc pod uwagę sposób pomiaru: wygodny i dyskretny odczyt bez konieczności nakłuwania opuszki palca, w teorii to przyrząd doskonale odpowiadający oczekiwaniom chorych. A jak jest w praktyce – czy na pewno można mu zaufać?

Libre w badaniach klinicznych – podsumowanie

Za nami już dobrych parę miesięcy stosowania systemu Libre, można się zatem pokusić o próbę podsumowania tego, co na ten temat zostało udokumentowane w badaniach klinicznych. Na wszystkich konferencjach naukowych zagranicznych i polskich mówiono w tym roku o systemie dużo i mówiono dobrze! Na wstępie przede wszystkim oceniana była jakość i rzetelność pomiarów w odniesieniu do pomiarów tradycyjnym glukometrem. Kilka niezależnych badań przeprowadzonych na całym świecie wśród różnych chorych: z cukrzycą typu 1. i typu 2., u dorosłych i dzieci potwierdziło, że pomiary poprzez skanowanie są wiarygodne i mieszczą się w granicach błędu dopuszczalnego (wskaźnik MARD – średnie względne odchylenie standardowe – wynosił kilkanaście procent, czyli był na podobnym poziomie, jak dostępne od lat systemy CGM). Na dokładność pomiarów nie mają wpływu wiek, wskaźnik masy ciała (BMI), metoda podawania insuliny czy wartość HbA1c. Chorzy oceniając nową metodę pomiaru stwierdzają, że skanowanie sensora jest wygodne, szybkie i bardzo łatwe, a nawet łatwiejsze i mniej kłopotliwe w porównaniu z klasycznym glukometrem. Niezwykle rzadko mogą pojawić się przejściowe zmiany skórne w miejscu założenia sensora typu: obrzęk, bolesność, rumień czy wysypka. Co więcej ukazały się też pierwsze doniesienia, które sugerują, że stałe korzystanie z sensora może zaowocować zmniejszeniem się ilości hipoglikemii, zwłaszcza nocnych czyli tych, których pacjenci obawiają się najbardziej. Czy będą jeszcze dodatkowe korzyści pod postacią poprawy wyrównania metabolicznego czyli obniżenie HbA1c – czas pokaże.

Czy system Libre może być przydatny dla dzieci z cukrzycą?

Dzieci to zawsze szczególna grupa pacjentów – wymagająca wyjątkowej troski i doskonale działającego, przetestowanego sprzętu. Z dziećmi zazwyczaj mamy najwięcej problemów w kontekście właściwego leczenia cukrzycy, bo niełatwo jest w tym wieku utrzymać stabilne poziomy glikemii z wielu różnych powodów. Pozwolę sobie zatem na przykładach własnych pacjentów pokazać, w jakich sytuacjach system FreeStyle Libre będzie dobrze wykorzystany.

Dzieci małe (do 8 roku życia)

System FreeStyle Libre zarejestrowany jest do stosowania od 4 roku życia, więc u sporej części małych dzieci możemy z niego skorzystać. Dla najmłodszych diabetyków największym problemem zazwyczaj jest duża chwiejność emocjonalna, nieprzewidywalna, spontaniczna aktywność fizyczna i problemy z dietą (och te niejadki ☺). W związku z tym konieczne jest wykonywanie w ciągu dnia bardzo dużej ilości pomiarów glikemii poprzez nakłucie palca. Zapytałam mamę 4,5 letniej Antosi stosującej Libre już od 6 miesięcy, co się zmieniło w ich samokontroli w tym czasie. System Libre okazał się dla nich prawdziwym wybawieniem w kontekście ograniczenia ilości bolesnych pomiarów i poprawy komfortu życia. Mama Antosi mówi, że nie wyobraża sobie już teraz życia bez Libre – nauczyła się interpretować wyniki i tradycyjnego glukometru używa tylko w sytuacjach wyjątkowych. Na początku musiała zmienić sposób myślenia o samokontroli. Porównując wyniki z glukometru i sensora Libre, widziała czasem różne wyniki, co budziło pewną nieufność do systemu. Teraz już wie, że nawet przy bardzo stabilnej glikemii różnice będą zauważalne, bo wynikają z samej metodyki oznaczeń – sensor umieszczony jest w tkance podskórnej, więc wszelkie zmiany stężenia glukozy sprawdzane za pomocą glukometru będą na wykresie widoczne dopiero po kilku minutach. Ale w tej sytuacji bardzo pomocne są trendy, które wskazują kierunek zmian i pozwalają zachować poczucie kontroli – wg mamy Antosi zazwyczaj się sprawdzają. Dziewczynka jest bardzo żywiołowa, a wiemy, że cukry podczas intensywnej zabawy czasem spadają! Nieinwazyjne pomiary przez skanowanie np. na placu zabaw czy podczas pobytu dziecka w przedszkolu okazały się bardzo przydatne i wygodne – nie ma potrzeby przerywania zabawy w najlepszym momencie na kłopotliwe pomiary. Mama Antosi wspomina, że do tradycyjnych pomiarów na glukometrze częściej musiała wracać, gdy córka była chora, miała anginę. Wtedy glikemie były gorsze – przy bardzo szybkich zmianach i wysokich stężeniach glikemii mama czuła się pewniej, prowadząc leczenie insuliną w oparciu o pomiary uzyskane metodą tradycyjną. Korzystała wówczas z czytnika jako glukometru do oznaczeń nie tylko stężenia glukozy, ale także ciał ketonowych, co jest szczególnie zalecane podczas infekcji.

Dzieci starsze (8–12 lat)

W tym wieku dzieci z cukrzycą chcą już żyć swoim życiem – być swobodnymi, spontanicznymi, nie mieć żadnych ograniczeń w codziennym życiu, uniezależnić się trochę od kontroli rodziców. O swoje doświadczenia z Libre zapytałam Mikołaja – 10 latka z cukrzycą od 3 lat, dobrze wyrównaną, który w prezencie urodzinowym od swej cioci otrzymał szwedzki Libre na wiosnę. Mikołaj jest bardzo zadowolony z prezentu: sensory toleruje bardzo dobrze, zakładanie jest szybkie i łatwe, a pomiary przez skanowanie są bardzo fajne – na przerwach zostaje więcej czasu na ciekawsze zajęcia. Mikołaj powiedział, że różnice pomiędzy sensorem a glukometrem zaczynają być wyraźne przy poziomach >250 mg/dl, szczególnie jeśli podana była korekta – na glukometrze szybciej widać spadek w konkretnych wartościach liczbowych, a na Libre jest opóźnienie, zazwyczaj z właściwym trendem. W okresie wakacyjnym – przy wyższych temperaturach, też częściej zdarzały się rozbieżności, ale to od mamy Mikołaja po raz pierwszy usłyszałam, że zauważyła jak ważne jest właściwe nawodnienie – trzeba wypijać co najmniej 1 litr wody mineralnej. Dzieci w wieku szkolnym często amatorsko lub też całkiem profesjonalnie uprawiają sport. System Libre w tych warunkach może mieć trudność z przetrwaniem w nienaruszonym stanie (możliwość „wyrwania”, mechanicznego uszkodzenia sensora), dlatego podczas wakacji mama Mikołaja zabezpieczała go z zewnątrz dodatkowym plastrem. Dzięki temu Mikołaj spokojnie uprawiał różne sporty, a sensor pozostawał bezpiecznie na miejscu i nie szkodziły mu nawet kilkugodzinne kąpiele w basenie. Ważne, żeby do tego celu stosowane były bandaże adhezyjne lub plastry oddychające, hipoalergiczne, przyklejane wokół sensora z właściwym marginesem.

Nastolatki

Dla nastolatków, zwłaszcza tych dłużej już chorujących, Libre jest cudownym rozwiązaniem, gdy problemem staje się sam fakt konieczności prowadzenia samokontroli. W tym wieku dość typowym zjawiskiem jest niechęć do wykonywania regularnych pomiarów, zwłaszcza przy zabieganym trybie życia, nieregularnej diecie (jedzenie „na mieście”) i chęci życia bez ciągłego myślenia o chorobie. Nastolatki cenią sobie przede wszystkim wygodę i dyskrecję samego pomiaru, co pozwala im na samokontrolę glikemii w każdej chwili i w każdym miejscu. Natomiast rodzice nastolatków wreszcie mogą się dowiedzieć, jak dziecko radziło sobie podczas wielogodzinnej nieobecności w domu – historyczny zapis glikemii jest automatycznie zapisany w pamięci czytnika. Ponadto korzystanie z dodatkowych opcji systemu, czyli np. możliwości zanotowania posiłku i podanej dawki insuliny, pozwala tym bardziej dociekliwym (lub ich rodzicom ) na samodzielną interpretację zachowania się glikemii okołoposiłkowej na bieżąco oraz w przeszłości. Należy wówczas skorzystać z raportu: „Okołoposiłkowe stężenie glukozy”, który można wydrukować z programu komputerowego FreeStyle Libre (do pobrania bezpłatnie ze strony internetowej), co może być szczególnie przydatne po spożywaniu posiłków obliczanych „na oko”. Z pewnością dużym udogodnieniem dla młodych ludzi będzie też w przyszłości oficjalna aplikacja firmy Abbott na smartphona, która pozwoli im na odczyt sensora Libre przy pomocy ich ulubionego telefonu komórkowego.

Podsumowując, system FreeStyle Libre wydaje się być bardzo przydatnym narzędziem do prowadzenia samokontroli cukrzycy w każdym wieku – także u dzieci. Jest wiarygodny, dyskretny i wygodny, zwiększa bezpieczeństwo terapii insuliną i komfort życia dla pacjentów aktywnie prowadzących swoje leczenie.

Piśmiennictwo:
1. Bailey T, Bode BW, Christiansen MP, Klaff LJ, Alva S. The Performance and Usability of a Factory-Calibrated Flash Glucose Monitoring System. Diabetes Technol Ther. 2015 Nov;17(11):787-94
2. Bolinder J, Antuna R, Geelhoed-Duijvestijn P, Kröger J, Weitgasser R. Novel glucose-sensing technology and hypoglycaemia in type 1 diabetes: a multicentre, non-masked, randomised controlled trial. Lancet. 2016 Sep 9. doi: 10.1016/S0140-6736(16)31535-5.
3. F. Campbell, J. Edge, C. Acerini, J. Hamilton-Shield, C. Moudiotis, S. Rahman, T. Randell, A. Smith, N. Trevelyan. Clinical accuracy evaluation of freestyle libre flash glucose monitoring system when used by children and young people with diabetes ATTD 2016
4. T. Haak, H. Hanaire, R.A. Ajjan, N. Hermanns, J.P. Riveline, G. Rayman. The impact on quality of life, glucose monitoring frequency and safety of novel glucose-sensing technology used by individuals with type 2 diabetes on intensive-insulin therapy ATTD 2016

dr hab. n. med. Grażyna Deja, pecjalista diabetologii i pediatrii, pracuje w Klinice Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Autorka i współautorka kilkudziesięciu publikacji naukowych, rozdziałów w podręcznikach i artykułów popularno-naukowych w dziedzinie diabetologii. Od kilkunastu lat próbuje łączyć pracę naukową z działalnością kliniczną i społeczną na rzecz dzieci z cukrzycą.

ADC/MJ/www/CFSLSSUD/2016

UDOSTĘPNIJ POPRZEZ:  
Polityka dotycząca plików cookie. Ten komunikat zobaczysz tylko raz.

Pliki cookie stosujemy, aby zapewnić jak najlepsze działanie naszego serwisu. Korzystanie z tej strony bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na otrzymywanie plików cookie. Ustawienia obsługi plików cookie możesz zmienić w dowolnym czasie. Dowiedz się więcej