cukrzyca ciążowa Q&A

Pytań na temat cukrzycy ciążowej pojawia się wiele. Dotyczą one m.in. przebiegu choroby, przyczyn jej występowania, a także sposobów leczenia czy ewentualnych konsekwencji. Poznaj odpowiedzi na jedne z najczęściej zadawanych pytań.

Czym cukrzyca ciążowa różni się od cukrzycy typu 1. i 2.?

Cukrzyca typu 1. to choroba automimmunologiczna. Stanowi około 10% wszystkich typów cukrzycy. Chorują na nią przede wszystkim dzieci i osoby poniżej 30. roku życia. Autoprzeciwciała produkowane przez system odpornościowy organizmu niszczą komórki β trzustki, produkujące insulinę. W wyniku zjawiska tzw. autoagresji dochodzi do bezwzględnego braku insuliny – hormonu odpowiadającego za regulowanie poziomu glukozy w organizmie.

Cukrzyca typu 2. jest najczęściej występującym typem cukrzycy. Choruje na nią około 80% wszystkich diabetyków. Wyróżnia się dwie przyczyny choroby:

  • upośledzenie wydzielania insuliny spowodowane czynnikami genetycznymi,
  • odporność organizmy na działanie insuliny (insulinooporność), wynikające z czynników genetycznych czy też otyłości.

Cukrzyca ciążowa, w odróżnieniu od innych typów cukrzycy, jest zaburzeniem czasowym (cukrzyca typu 1. czy 2. to zaburzenia przewlekłe). Diagnozuje się ją u kobiet, które wcześniej nie borykały się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Choroba ta rozwija się bowiem po zajściu w ciążę i w większości przypadków ustępuje po porodzie. Istotne są także normy, według których stwierdza się, czy pacjentka zachorowała na cukrzycę ciążową. Normy stężenia glukozy w doustnym teście obciążenia glukozą (OGTT) są bardziej restrykcyjne.

Czy cukrzyca ciążowa i cukrzyca w ciąży to ta sama choroba?

Potocznie określenia „cukrzyca w ciąży” i „cukrzyca ciążowa” są stosowane zamiennie, choć w literaturze pojęcia te nie są tożsame. Według International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) cukrzyca ciążowa to choroba, która rozwija się w ciąży i zanika po porodzie. Cukrzyca w ciąży natomiast to choroba niezależna od ciąży. Mówi się o niej wtedy, gdy:

  • ciążę zachodzi kobieta chorująca wcześniej na cukrzycę (tzw. cukrzyca przedciążowa, PGDM),
  • ciąże zachodzi kobieta, która chorowała wcześniej na cukrzycę, ale nie zostało to zdiagnozowane przed ciążą (tzw. cukrzyca rozpoznana po raz pierwszy w trakcie ciąży, DIP).

Jakie są objawy cukrzycy ciążowej?

Trudno wyróżnić objawy cukrzycy ciążowej, które można byłoby określić jako charakterystyczne dla cukrzycy ciążowej. Większość symptomów jest bowiem podobna do tych, które zwykle towarzyszą ciężarnym kobietom. Są nimi m.in.:

  • zmęczenie,
  • zmożone pragnienie i napady głodu,
  • zawroty głowy i omdlenia,
  • suchość w ustach,
  • zrost masy ciała,
  • częste oddawanie moczu (także w nocy).

Jakie są przyczyny cukrzycy ciążowej?

Bezpośrednią przyczyną cukrzycy ciążowej są wahania hormonalne. W czasie ciąży w organizmie każdej mamy dochodzi do wzrostu produkcji estrogenu, progesteronu, prolaktyny czy laktogenu łożyskowego. Ma to na celu zapewnić odpowiedni rozwój dziecka i właściwy przebieg ciąży. Jednak zbyt wysokie stężenie tych hormonów osłabia działanie insuliny, która odpowiada za regulowanie poziomu glukozy we krwi. Gdy działanie insuliny jest upośledzone, a wrażliwość organizmu na ten hormon zmniejsza się, dochodzi do wzrostu poziomu glukozy w organizmie.

Kto najczęściej choruje na cukrzycę ciążową?

Niektóre kobiety są narażone na pojawienie się u nich cukrzycy ciążowej bardziej niż inne. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się przyszłe mamy, które:

  • skończyły 35 lat,
  • przechodziły już cukrzycę ciążową w poprzednich ciążach,
  • mają otyłość,
  • zmagają się z nadciśnieniem tętniczym,
  • urodziły więcej niż 2 dzieci,
  • urodziły dziecko z wadą rozwojową,
  • urodziły wcześniej dziecko ważące więcej niż 4 kg,
  • mają zespół policystycznych jajników (PCOS);
  • mają w najbliższej rodzinie osoby cierpiące na cukrzyce typu 2,
  • przeszłości poroniły.

Jak diagnozuje się cukrzycę ciążową?

Pierwsze badanie glukozy w ciąży przeprowadza się do 10. tygodnia (u kobiet, które nie znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka). Wykonuje się wtedy tradycyjne pobieranie krwi na czczo. Jeśli wyniki mieszczą się w normie, czyli poziom glukozy jest niższy niż 92 mg/dl, kolejne badanie (test OGTT) przeprowadza się między 24. a 28. tygodniem ciąży. Jeśli wyniki są niepoprawne, wykonuje się ponowne badanie glukozy na czczo lub od razu kieruje się ciężarną na test OGTT. Jeśli mama znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka, również kierowana jest niezwłocznie na test OGTT.

Test OGTT, czyli doustny test obciążenia glukozą, polega na pobraniu krwi na czczo, następnie na wypiciu roztworu glukozy (75 g na 300 ml wody) i dwukrotnym pobraniu krwi – po godzinie i dwóch godzinach od wypicia roztworu. By stwierdzić cukrzycę ciążową, przynajmniej jedna norma musi być przekroczona. Normy stężenia glukozy u kobiet w ciąży są następujące:

  • poziom glukozy na czczo – poniżej 92 mg/dl
  • poziom glukozy po godzinie od wypicia roztworu – do 180 mg/dl;
  • poziom glukozy po 2 godzinach od wypicia roztworu – do 153 mg/dl.

Czym i jak często mierzyć glukozę w ciąży?

Mamy z cukrzycą ciążową powinny mierzyć poziom glukozy w organizmie kilka razy dziennie – na czczo i najlepiej godzinę po każdym posiłku. Możesz do tego wykorzystać tradycyjny glukometr, który wymaga nakłucia opuszki palca i przeniesienie kropli krwi do urządzenia przy pomocy specjalnego paska lub wykorzystać nowoczesny system FreeStyle Libre. Dzięki systemowi FreeStyle Libre nie musisz już nakłuwać – wystarczy, że dokonasz skanu sensora umieszczonego w tylnej części ramienia telefonem z darmową aplikacją FreeStyle LibreLink lub czytnikiem lub telefonem z darmową aplikacją FreeStyle LibreLink. Skan trwa zaledwie 1 sekundę, jest całkowicie bezbolesny i możesz go wykonać przez ubranie. Sensor umieszcza się na skórze na 2 tygodnie – jest wodoodporny, dlatego możesz się z nim kąpać. Poza tym masz dostęp do tzw. strzałek trendu oraz 8-godzinnego wykresu glikemii. Dodatkowo, możesz zdalnie udostępniać wyniki swojemu lekarzowi.

Jak leczy się cukrzycę ciążową?

Cukrzycę ciążową leczy się przede wszystkim zdrową dietą – posiłki muszą być spożywane co 2,5-3 godziny i powinny mieć odpowiednią kaloryczność oraz skład (dobrane przez lekarza lub dietetyka). Niezbędne jest zachowanie odpowiedniej wagi i umiarkowana, ale regularna aktywność fizyczna. Rzadziej konieczne jest rozpoczęcie terapii insuliną. Zwykle zbilansowana dieta i ruch wystarczają, by utrzymać glukozę na odpowiednim poziomie.

Jakie mogą być powikłania po cukrzycy ciążowej?

Leczenie cukrzycy ciążowej jest konieczne, ponieważ utrzymujący się w organizmie zbyt wysoki poziom glukozy może być zagrożeniem zarówno dla przyszłej mamy, jak i samego dziecka. Konsekwencje nieleczonej cukrzycy ciążowej mogą być następujące:

  • makrosomia dziecka – zbyt duża masa ciała w stosunku do wieku płodowego,
  • niedocukrzenie dziecka po porodzie (na skutek nadprodukcji insuliny) – niebezpieczne m.in. dla komórek układu nerwowego noworodka,
  • infekcje dróg moczowych u mamy,
  • nadciśnienie tętnicze u mamy,
  • przedwczesny poród lub konieczność wykonania cesarskiego cięcia.

Czy cukrzyca ciążowa może utrzymać się po porodzie?

U 90% kobiet cukrzyca ciążowa mija po porodzie, jednak jej rozwój po zajściu w ciąże może być sygnałem ostrzegawczym i świadczyć o predyspozycjach organizmu do zachorowania na cukrzycę typu 2. Kobiety, które w czasie ciąży zachorowały na cukrzycę, powinny dbać o zdrowie przez całe życie – zdrowo się odżywiać, regularnie się ruszać i utrzymywać wagę na optymalnym poziomie. Zdrowe nawyki i higieniczny tryb życia mogą zapobiec rozwojowi cukrzycy typy 2. w przyszłości.

Bibliografia:

  1. Katra B., Cukrzyca typu 2, mp.pl, dostęp: https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ2/65891,cukrzyca-typu-2 [03.08.2020].
  2. Katra B., Cukrzyca typu 1, mp.pl, dostęp: https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ1/65948,cukrzyca-typu-1 [03.08.2020].
  3. Furman J., Łabuz-Roszak B., Cukrzyca u kobiet w ciąży, 28.11.2018.
    Dostęp: https://www.mp.pl/insulinoterapia/cukrzyca/cukrzyca_ciazowa/199557,cukrzyca-u-kobiet-w-ciazy [04.05.2020]
  4. Sochacki-Wójcicka N., Cukrzyca ciążowa.
    Dostęp: https://mamaginekolog.pl/cukrzyca-ciazowa [03.08.2020].
  5. ender-Ożegowska E., Bomba-Opoń D., Brązert J., Celewicz Z., Czajkowski K., Gutaj P., Malinowska-Polubiec A., Zawiejska A., Wielgoś M., Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą, [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 5, strony 215–229.

ADC-26011