Cukrzyca jest chorobą, która objawia się podwyższonym poziomem glukozy w surowicy krwi. Nadmiar glukozy jest dla organizmu szkodliwy. Jej wysoki poziom powoduje ogólne osłabienie, zaburzenia koncentracji, senność, wzmożone pragnienie, częste oddawanie dużych ilości moczu, stany zapalne skóry i błon śluzowych, odwodnienie, spadek masy ciała, a w skrajnej sytuacji – wyniszczenie organizmu.

Nawet nieznacznie podwyższony poziom glukozy może być powodem rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Jest to poważny problem, często bagatelizowany przez chorych. Im dłużej jednak trwa choroba i im gorzej jest ona kontrolowana, tym większe ryzyko wystąpienia komplikacji. Rozwijają się one podstępnie, nie dając żadnych objawów przez wiele lat.

Czym jest cukrzycowa choroba nerek? Kto może na nią zachorować?

Cukrzycowa choroba nerek jest jednym z powikłań cukrzycy. Ponieważ powstaje wskutek uszkodzenia najdrobniejszych naczyń krwionośnych nerek, jest powikłaniem mikronaczyniowym (tzn. mikroangiopatycznym). Występuje u około 30% chorych na cukrzycę typu 1 i u około 40% osób chorujących na cukrzycę typu 2. Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia tego powikłania jest czas trwania cukrzycy i palenie tytoniu.

Na cukrzycową chorobę nerek narażeni są chorzy na każdy typ cukrzycy. Zagrożenie staje się realne po 5 latach trwania choroby.  Należy tu zaznaczyć, że czas zachorowania na cukrzycę typu 1 możemy dość precyzyjnie ustalić w przeciwieństwie do początku cukrzycy typu 2, która rozwija się powoli i zaczyna się często wiele lat przed rozpoznaniem. Znaczy to, że rozpoznając cukrzycę typu 2 nie wiemy, jak długo pacjent na nią choruje i w chwili rozpoznania może mieć już powikłania. Aby temu zaradzić i rozpoznać cukrzycę bez opóźnienia należy badać u osoby nie chorującej na nią poziom glukozy na czczo w surowicy krwi żylnej po 45 roku życia raz na 3 lata, a jeżeli osoba należy do grupy podwyższonego ryzyka, niezależnie od wieku – co rok.

Do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na cukrzycę należą osoby:

  • z nadwagą i otyłością,
  • z cukrzycą występującą u rodziców bądź rodzeństwa,
  • mało aktywne fizycznie,
  • z grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę,
  • u których stwierdzono we wcześniejszych badaniach stan przedcukrzycowy,
  • kobiety z przebytą cukrzycą ciążową lub po urodzeniu dziecka o masie ciała powyżej 4 kg,
  • z nadciśnieniem tętniczym (ciśnienie 140/90 mmHg lub wyższe),
  • z podwyższonym poziomem cholesterolu frakcji LDL lub trójglicerydów, z obniżonym poziomem cholesterolu frakcji HDL,
  • kobiety z rozpoznanym zespołem policystycznych jajników,
  • z rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego.

Jakie badania wykrywają cukrzycową chorobę nerek?

Jak już wcześniej napisano, cukrzycowa choroba nerek przez długi czas od początku cukrzycy nie daje objawów klinicznych. Pierwszym zaburzeniem charakterystycznym dla tego powikłania jest występowanie w dwóch kolejnych badaniach albuminurii.  Albuminuria polega na występowaniu nadmiernej ilości albumin w moczu. Albuminy to rodzaj białek, które charakteryzuje mała masa cząsteczki. Albuminuria świadczy o uszkodzeniu kłębuszków nerkowych.

W celu oceny wydalania albumin z moczem określa się wskaźnik albumina/ kreatynina (ACR). Aby wykonać to badanie, należy przekazać próbkę moczu (najlepiej porannego) do laboratorium. Diagnostyka ta powinna być poprzedzona badaniem ogólnym moczu i wykluczeniem infekcji układu moczowego oraz nie powinna być wykonywana po wysiłku fizycznym.

Badanie w kierunku zwiększonego wydalania albumin z moczem należy wykonywać raz w roku:

  • u chorych na cukrzycę typu 1 od 5. roku trwania choroby;
  • od momentu rozpoznania u chorych na cukrzycę typu 2;
  • u wszystkich chorych na cukrzycę, jeśli mają rozpoznane nadciśnienie tętnicze.

Wykrycie albuminurii może się wiązać z koniecznością wykonania dodatkowych badań. Odpowiednie leczenie i postępowanie może niekiedy zapobiec dalszemu rozwojowi tego powikłania i spowodować ustąpienie albuminurii.

Kolejnym etapem postępującej choroby nerek w cukrzycy może być jawny białkomocz (występowanie białka w moczu), który można wykryć już w badaniu ogólnym moczu.

Do oceny wydolności nerek służy badanie poziomu kreatyniny w surowicy i wartość wskaźnika GFR. Na podstawie albuminurii, nasilenia białkomoczu, wielkości GFR lekarz diabetolog ocenia stadium cukrzycowej choroby nerek i wdraża odpowiednie postępowanie.

W ostatnich latach stwierdza się coraz więcej osób chorujących na cukrzycę typu 2, u których dochodzi do cukrzycowej choroby nerek i niewydolności nerek, czego objawem jest obniżona wartość GFR, bez występowania albuminurii. Wtedy do postawienia rozpoznania potrzebna może być biopsja nerki.

Cukrzycowa choroba nerek może przebiegać bez objawów i bez upośledzenia funkcji nerek. Niestety u części pacjentów może spowodować schyłkową niewydolność nerek i potrzebę leczenia nerkozastępczego (dializoterapii). W ostatnich latach, mimo systematycznego wzrostu liczby nowych przypadków cukrzycy, obserwuje się zmniejszenie ilości chorych ze schyłkową niewydolnością nerek, co związane jest z dostępnością do coraz skuteczniejszych metod leczenia cukrzycy.

Co zrobić, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia cukrzycowej choroby nerek?

  • Należy skutecznie leczyć cukrzycę uzyskując zalecone przez lekarza poziomy glukozy w samokontroli. Lekarz diabetolog powinien dobrać indywidualnie leczenie, ponieważ sposób leczenia ma wpływ na ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy.
  • W razie otyłości i nadwagi trzeba zredukować masę ciała. Otyłość jest chorobą i należy ją leczyć.
  • Należy zoptymalizować leczenie nadciśnienia tętniczego oraz zaburzeń lipidowych (cholesterol, trójglicerydy). 
  • Koniecznie zaprzestać palenia tytoniu, ponieważ palenie tytoniu jest niezależnym czynnikiem sprzyjającym powstaniu i wpływającym na szybszy postęp cukrzycowej choroby nerek.

Co zrobić, aby spowolnić postęp choroby?

Poza zaleceniami wymienionymi powyżej należy:

  • stosować optymalne zalecone leczenie farmakologiczne,
  • unikać nadmiernego spożycia białka. Niekiedy lekarz może zalecić dokładnie określoną ilość białka spożywanego w ciągu doby, wtedy pomocna może być pomoc dietetyka w ustaleniu odpowiedniej diety,
  • wykonywać kontrolne badania laboratoryjne w terminach zaleconych przez lekarza (np. poziom kreatyniny, potasu, badanie ogólne moczu),
  • unikać ciężkich wysiłków fizycznych w razie zaawansowanego stadium choroby. Warto wtedy planowaną aktywność fizyczną skonsultować z lekarzem,
  • unikać stosowania leków mogących pogarszać funkcję nerek. Koniecznie należy poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, które można nabyć bez recepty.

Cukrzycowa choroba nerek – objawy. Co powinno skierować chorego na cukrzycę do lekarza?

Chorego na cukrzycę powinny zaniepokoić objawy takie jak:

  • wystąpienie i utrzymywanie się ogólnego osłabienia i nasilonego męczenia się, 
  • utrata apetytu, nudności, 
  • świąd skóry, 
  • zaburzenia miesiączkowania, 
  • spadek odporności na zakażenia, 
  • obrzęki, 
  • zmiana częstości oddawania moczu.

Powyższe objawy mogą wskazywać na niewydolność nerek, czyli zaawansowane stadium cukrzycowej choroby nerek.

Cukrzycowa choroba nerek – podsumowanie

Od początku leczenia cukrzycy należy zachować czujność i wykonywać badania w celu wykrycia zmian w nerkach w ich wczesnym stadium, tak aby nie dopuścić do rozwoju kolejnych etapów choroby.

Wiarygodne badania wskazują, że najskuteczniejszym sposobem zminimalizowania ryzyka wystąpienia cukrzycowej choroby nerek jest jak najlepsza kontrola poziomu glukozy i optymalny dobór leków zaraz po rozpoznaniu schorzenia. Ostatnie lata przyniosły nowe, bardzo obiecujące dane dotyczące bezpieczeństwa sercowo-naczyniowo-nerkowego nowych leków przeciwcukrzycowych, a także ich działania zapobiegającego rozwojowi cukrzycowej choroby nerek.

lekarz Marek Gorczyński
specjalista chorób wewnętrznych, diabetolog

 

Piśmiennictwo:

  1. Diabetologia Praktyczna. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2021. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego
  2. Diabetologia Praktyczna 2020, tom 6, nr 3. Cukrzycowa choroba nerek – stan wiedzy na 2020 rok; Hanna Kwiendacz, Katarzyna Nabrdalik, Janusz Gumprecht
  3. Interna Szczeklika 2020, redaktor prowadzący dr n med. Piotr Gajewski, rozdz. IV L, Jacek Sieradzki
  4. Leczenie powikłań cukrzycy i chorób z nią współistniejących; pod redakcją prof. dr. n. med. Edwarda Franka, 2018
  5. Cukrzyca; pod redakcją Jacka Sieradzkiego, tom2, 2016
  6. Diabetologia. Kompendium; pod redakcją Leszka Czupryniaka, 2014
  7. Diabetologia. Praktyczny poradnik; pod redakcją Krzysztofa Strojka, 2014 

 

ADC-10996 v1.0