dieta w ciazy

Kobiety z cukrzycą ciążową (lub innymi rodzajami cukrzycy) muszą pamiętać nie tylko o odpowiedniej kaloryczności dań i liczbie posiłków każdego dnia. Przyszłe mamy powinny spożywać wartościowe produkty, bogate w witaminy i inne składniki odżywcze, a jednocześnie takie, które mają niski indeks glikemiczny i nie zawierają cukrów prostych. Wszystko po to, aby uregulować poziom glukozy we krwi i dostarczyć organizmowi substancje niezbędne do prawidłowego rozwoju malucha, a także do budowania odporności zarówno przyszłej mamy, jak i dziecka. Sprawdź, jak powinna się odżywiać kobieta z cukrzycą ciążową.

Jakie są podstawowe zasady żywienia podczas cukrzycy ciążowej?

Ogólne zasady żywienia kobiet z cukrzycą ciążową nie odbiegają znacząco od sposobu żywienia odpowiedniego dla osób chorych na inne rodzaje cukrzycy. Oto najważniejsze zasady, których powinna przestrzegać każda mama z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi:

  • Dieta przy cukrzycy ciążowej powinna składać się z 6 posiłków dziennie: 3 głównych i 3 dodatkowych.
  • Rozkład posiłków powinien być stały, a przerwy między nimi nie powinny przekraczać 3 godzin.
  • Ostatni posiłek, czyli druga kolacja, powinien być spożywany około godziny 22.00-22.30. Zaleca się, by posiłek ten zawierał około 25 g węglowodanów złożonych. Wszystko po to, by zabezpieczyć organizm przyszłej mamy przed powikłaniami związanymi z głodową ketogenezą i hipoglikemią nocną.
  • Pożywienie przyszłych mam, których masa ciała jest prawidłowa, powinno zapewnić prawidłowy przyrost masy przez cały okres ciąży. Prawidłowy przerost masy ciała wynosi  6,8–11,4 kg dla kobiet z nadwagą, 4,5–9,1 kg dla kobiet z otyłością, do 18 kg dla BMI < 19,8 kg/m2
  • Około 40-50% energii powinno pochodzić z węglowodanów złożonych, 20-30% – z tłuszczów jedno i wielonienasyconych (należy unikać tłuszczów trans i tłuszczów nasyconych) i 30% z białka.
  • Należy unikać produktów smażonych na tłuszczu. Polecane są natomiast dania gotowane w wodzie lub na parze czy pieczone w piekarniku.
  • Zmiany w składzie posiłków powinny być dopasowane do glikemii – jeżeli pojawiają się trudności z jej ustabilizowaniem, należy zgłosić się do specjalisty, który pomoże tak dobrać skład posiłków, by zapewniły one zarówno dawkę niezbędnych witamin i składników odżywczych, jak i pozwoliły ustabilizować poziom glukozy we krwi.
  • Wszystkie posiłki powinny być wartościowe odżywczo – należy do tego przyłożyć szczególną wagę, m.in. dlatego, że przyswajalność składników odżywczych z diety jest w czasie ciąży gorsza niż zwykle. Mają na to wpływ zmiany hormonalne.

Dieta przy cukrzycy ciążowej – ilość kalorii

Choć kaloryczność posiłków powinna być dobrana indywidualnie do wagi, wzrostu, wieku i stanu zdrowia przyszłej mamy, przyjmuje się, że dziennie kobieta w ciąży powinna dostarczać organizmowi wraz z posiłkami 30 kcal na każdy kilogram masy ciała. Dotyczy to mam, których wskaźnik wagi znajduje się w normie. Można więc przyjąć, że dobowe zapotrzebowanie kaloryczne kobiety z cukrzycą ciążową to około 1500-2400 kcal (choć jak wspominamy – nie jest to skala uznana za prawidłową dla wszystkich).

Kobiety z nadwagą, czyli takie, których masa ciała przekracza 120% normy, powinny stosować dietę niskokaloryczną – około 25-30 kcal na każdy kilogram masy ciała. Aby odpowiednio dobrać kaloryczność posiłków, które z jednej strony nie będą powodować nadmiernego wzrostu wagi i skoków poziomu glukozy, z drugiej zaś będą dostarczać odpowiednie składniki odżywcze, najlepiej skonsultować się ze specjalistą.

Każda przyszła mama z cukrzycą powinna też pamiętać, by posiłki były nie tylko odpowiednio kaloryczne, ale też duże. Nie wystarczy bowiem dostarczyć organizmowi odpowiedniej dawki kalorii, ale też dbać o wysoką jakość produktów, które lądują na talerzu. Jadłospis przyszłej mamy musi mieć dużą gęstość odżywczą – oznacza to, że należy jeść dużo jedzenia o wysokiej wartości odżywczej i niskiej kaloryczności.

Dobre węglowodany przy cukrzycy ciążowej

Przyszła mama powinna całkowicie wyeliminować z diety cukry proste oraz inne węglowodany, które szybko się wchłaniają. Są nimi np.:

  • cukier,
  • słodycze,
  • białe pieczywo,
  • tradycyjny, biały makaron,
  • kasza manna,
  • soki owocowe,
  • dżemy i przetwory owocowe,
  • miód.

Warto jednak pamiętać, że dieta kobiety z cukrzycą ciążową nie może być niskowęglowodanowa. Konieczne jest więc dostarczanie organizmowi węglowodanów odpowiedniej jakości, o niskim indeksie glikemicznym.

Warto wiedzieć!

Na indeks glikemiczny ma wpływ także stopień przetworzenia oraz rozdrobnienia produktu, a nawet długość gotowania. Wybieraj więc:

– kasze, makarony i ryże al dente;

– surowe warzywa zamiast ugotowanych (w miarę możliwości);

– zieleninę w sałatce, a nie pod postacią zmiksowanych koktajli;

– całe warzywa i owoce zamiast utartych czy rozdrobnionych.

Źródła dobrych węglowodanów dla kobiet z cukrzycą ciążową:

  • pieczywo – pełnoziarniste, żytnie na zakwasie, pieczywo z pełnego przemiału – pieczywo powinno mieć prosty skład i nie zawierać dodatków, takich jak karmel, słód jęczmienny czy miód;
  • kasza – gryczana, pęczak, komosa ryżowa (unikaj kaszy jaglanej czy kuskus);
  • makarony – z mąki razowej, pełnoziarnistej, a także z mąki gryczanej, żytniej, makaron z ciecierzycy czy soczewicy;
  • ryż – brązowy lub dziki;
  • owoce – spożywaj je w ograniczonych ilościach i nie wybieraj owoców zbyt dojrzałych (im bardziej dojrzałe, tym mają wyższy indeks glikemiczny);
  • warzywa – należy spożywać je w dużych ilościach. Niemal bez ograniczeń można jeść warzywa z niskim indeksem glikemicznym, szczególnie zielone liście. Warzywa to bardzo ważny element diety każdej kobiety w ciąży – dostarczają one mnóstwo wartościowych składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju dziecka, a także zwiększają odporność i poprawiają ogólne funkcjonowanie całego organizmu;
  • płatki owsiane górskie (ale nie błyskawiczne).

Tłuszcze w diecie przy cukrzycy ciążowej

Tłuszcz powinien stanowić około 20-30% diety. Nie należy wyeliminować go całkowicie, ponieważ zdrowe tłuszcze są niezbędne dla zdrowia i budowania odporności, a także zawierają cenne kwasy omega-3. Do wartościowych tłuszczów, które warto włączyć do diety, zalicza się m.in.:

  • oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia;
  • awokado;
  • ryby;
  • olej rzepakowy nierafinowany;
  • ziarna, orzechy i pestki;
  • siemię lniane i chia.

Białka w diecie przy cukrzycy ciążowej

Białka w diecie kobiet z cukrzycą ciążową powinny stanowić około 30% kaloryczności jadłospisu. Podaż białka oblicza się indywidualnie dla każdej kobiety, ale zwykle przyjmuje się, że dzienne spożycie powinno oscylować wokół 1,3 g na każdy kilogram masy ciała.

Zapotrzebowanie na białko powinny pokrywać następujące produkty:

  • ryby,
  • jogurty naturalne,
  • twarogi,
  • chude mięsa,
  • płatki owsiane (mają 10-13 g białka w 100 g).

Należy unikać tłustych mięs, wędlin, podrobów, serów, konserw mięsnych, gotowych mięs mielonych.

Warto wiedzieć!

Mleko i produkty mleczne podnoszą poziom cukru szczególnie w godzinach porannych, ponieważ zawierają laktozę. Nie należy spożywać ich na śniadanie. Najlepiej zastąpić też słodkie mleko (niezależnie od tego, ile tłuszczu zawiera) jogurtem naturalnym, kefirem czy naturalną maślanką.

Oprócz zbilansowanej, zdrowej diety i regularnych posiłków, przyszłe mamy z cukrzycą ciążową nie mogą zapominać o umiarkowanym, ale regularnym ruchu (o ile lekarz nie wyda wyraźnych przeciwwskazań). Dieta i aktywność fizyczna to dwa główne filary leczenia cukrzycy ciążowej, utrzymania glukozy na odpowiednim poziomie, utrzymania prawidłowej masy ciała i oczywiście odporności organizmu.

Bibliografia

Źródła wymienione w przypisach:

  1. Dieta dla pacjentki z cukrzycą ciążową, Szpital Uniwersytecki w Krakowie
    Dostęp: https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/79-dp-05c-dieta-dla-pacjentki-z-cukrzyca-ciazowa-z-przykladowym-jadlospisem-dla-diety-1800-kcal/file [05.04.2020]
  2. Grzelak T., Janicka E., Kramkowska M., Walczak M., Czyżewska K., Cukrzyca ciążowa – skutki niewyrównania i podstawy regulacji glikemii, [w:] Nowiny Lekarskie 2013, 82, 8, 163–169.
    Pobrano z: https://jms.ump.edu.pl/uploads/2013/2/163_2_82_2013.pdf [04.05.2020]
  3. Sochacki-Wójcicka N., Cukrzyca ciążowa.
    Dostęp: https://mamaginekolog.pl/cukrzyca-ciazowa [04.05.2020]

Pozostałe źródła:

  1. Stanowisko American Diabetes Association, Opieka nad kobietami chorymi na cukrzycę przed zajściem w ciążę, Diabetes Care 2002, 25, supl. A, S82–S84. Dostęp: https://docplayer.pl/23895071-Opieka-nad-kobietami-chorymi-na-cukrzyce-przed-zajsciem-w-ciaze.html [04.05.2020]
  2. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020, [w:] Diabetologia praktyczna, tom 6 (1), supl. A, 2020
  3. Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Postępowania u kobiet z cukrzycą, [w:] Ginekol i Perinatologia Polska 20172(5):215-229
  4. Poradnik żywienia kobiet w ciąży, Instytut Matki i Dziecka Dostęp: http://www.imid.med.pl/images/poradnik-zywienia-dla-kobiet-w-ciazy.pdf [04.05.2020]
  5. Wójcikowski C., Rozwój zaburzeń tolerancji węglowodanów po ciąży powikłanej cukrzycą ciążową, [w:] Diabetologia Praktyczna, tom 5, 2, 2004, 113–116. Dostęp: https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/viewFile/8684/7391
  6. Katra B., Cukrzyca ciążowa, 07.06.2017. Dostęp: https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/66438,cukrzyca-ciazowa [04.05.2020]
  7. Sieradzki J., Czy zmiana stylu życia ma jeszcze znaczenie?, [w:] Diabetologia – postępy 2013/2014. Med. Prakt., 2014. Dostęp: https://diabetologia.mp.pl/leczenie/postepy/104717,czy-zmiana-stylu-zycia-ma-jeszcze-znaczenie [04.05.2020]
  8. Łagoda K., Kobus G., Bachórzewska-Gajewska H., Wpływ cukrzycy ciążowej na rozwój płodu i noworodka, [w:] Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2008, tom 4, nr 4.
    Dostęp: https://journals.viamedica.pl/eoizpm/article/viewFile/26028/20838 [04.05.2020].

ADC-22857