badania w ciąży

Każda mama w czasie trwania ciąży musi przejść szereg badań. Są to m.in. badania krwi i moczu, USG płodu i piersi czy doustny test obciążenia glukozą (w kierunku cukrzycy ciążowej). Sprawdź, jakie badania i kiedy musisz wykonać, jeśli jesteś w ciąży lub planujesz powiększenie rodziny.

Pierwsza wizyta u ginekologa – kiedy powinna się odbyć?

Pierwsza wizyta ciężarnej powinna odbyć się do 10. tygodnia ciąży (inaczej: do 6 tygodni po terminie miesiączki, która nie nadeszła), jednak najlepiej, aby odbyła się najpóźniej w 8-9. tygodniu. Dlaczego? Ponieważ do 10. tygodnia powinny zostać już wykonane zalecane badania biochemiczne z moczu i krwi.

Ważne! Jeśli chorujesz przewlekle (np. na choroby serca i układu krążenia, tarczycę czy cukrzycę), poprzednie ciąże były powikłane lub wcześniej poroniłaś (raz lub więcej razy), zgłoś się do ginekologa wcześniej – najlepiej 7-14 dni po wykonaniu testu ciążowego (z dodatnim wynikiem). Jeśli leczysz się na choroby przewlekłe, konieczna będzie też konsultacja z Twoim lekarzem specjalistą, który dopasuje leczenie i przedstawi sugestie na temat prowadzenia ciąży Twojemu ginekologowi.

Pierwsze badania w ciąży – jakie i kiedy?

Na pierwszej wizycie u ginekologa otrzymasz skierowanie na badania krwi i moczu, które będą powtarzane jeszcze kilka razy w czasie ciąży (za każdym razem sprawdzane będą nieco inne parametry).

Pierwszymi badaniami w ciąży są:

  • określenie grupy krwi i czynnika Rh,
  • morfologia krwi,
  • badanie moczu,
  • badanie poziomu glukozy na czczo w kierunku cukrzycy ciążowej (więcej na temat tego badania przeczytasz dalej),
  • badanie przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych,
  • badanie HIV i HCV (wirusowe zapalenie wątroby typu C),
  • badania w kierunku toksoplazmozy i różyczki,
  • badanie VDRL (badanie profilaktyczne w kierunku kiły),
  • badania w kierunku chorób tarczycy – oznaczenie stężenia hormonu TSH,
  • cytologia – jeśli nie była wykonana w ciągu 6 miesięcy przed ciążą,

Podczas pierwszej wizyty ginekolog przeprowadzi także:

  • ogólne badanie ginekologiczne,
  • badanie piersi,
  • pomiar masy ciała i wzrostu oraz określenie wskaźnika BMI,
  • pomiar ciśnienia krwi (wagę i ciśnienie będzie kontrolować podczas każdej wizyty),
  • wywiad na temat Twojego stylu życia, przebytych chorób i operacji.

Lekarz poinformuje Cię także o konieczności oceniania ruchów płodu w kolejnych miesiącach, zalecanych szczepieniach i dalszych badaniach, a także zaleci kontrolę stomatologiczną.

Badania USG w ciąży

Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca przeprowadzenie badania ultrasonograficznego (USG) 3 razy w czasie ciąży. W przypadku wykrycia nieprawidłowości lekarze kierują ciężarne na dalsze badania.

Kalendarz badań USG zalecany przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne:

Przed 10. tygodniem ciąży Badanie ultrasonograficzne sondą dopochwową. Nie jest obowiązkowe.
Między 11 a 13. tygodniem ciąży Pierwsze, obowiązkowe badanie USG, tzw. genetyczne. Przeprowadzane, by wstępnie ocenić anatomię płodu oraz ryzyko wystąpienia najczęstszych wad genetycznych, takich jak zespół Downa, zespół Edwardsa czy zespół Pataua.
Między 18 a 22. tygodniem ciąży Drugie, obowiązkowe badanie USG, zwane połówkowym. Wykonywane w celu oceny narządów dziecka pod kątem wad rozwojowych.
Między 28 a 32. tygodniem ciąży Trzecie, obowiązkowe badanie USG, którego celem jest ocena rozwoju i położenia płodu.lue 3n 2 Value 3

 

Teoretycznie pierwsze badanie USG można przeprowadzić w okolicach 5-6 tygodnia, jednak w tym czasie obraz może być niejednoznaczny. Wówczas konieczne jest przeprowadzenie ponownego badania za 2-3 tygodnie, a co za tym idzie – odbycie kolejnej wizyty u lekarza.

Warto wiedzieć! Badanie USG piersi w ciąży

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Fundacji Rak’n’Roll profilaktyka nowotworów piersi jest w ciąży jak najbardziej wskazana i powinno się wykonać zalecane badania.

Badania prenatalne

Badania prenatalne można podzielić na dwie grupy: nieinwazyjne oraz inwazyjne. Do badań nieinwazyjnych zalicza się:

  • opisane wyżej badania ultrasonograficzne,
  • test złożony – składający się z wywiadu lekarskiego, oceny danych z badania USG oraz wyników badań stężenia hormonu beta-hCG i białka PAPP-A we krwi.

Jeśli badania nieinwazyjne nie przynoszą jednoznacznych wyników albo gdy ryzyko wystąpienia wad płodu szacuje się jako wysokie, lekarze mogą zaproponować badania inwazyjne. Najczęściej wykonuje się je w przychodni i kobieta po ich odbyciu może wrócić do domu. Badania inwazyjne to:

  • amniopunkcja – polega na zbadaniu próbki wód płodowych, pobieranej pod kontrolą USG przez powłoki brzuszne. Badanie to wykonuje się zwykle między 16 a 18. Tygodniem ciąży,
  • biopsja kosmówki (CVS, biopsja trofoblastu) – badane są komórki łożyska. Pobierane wcześniej pod kontrolą USG przez brzuch lub pochwę. CVS można wykonywać od 11. tygodnia ciąży.
  • kordocenteza – pod kontrolą USG pobierana jest krew z żyły pępowinowej. Badanie to wykonuje się najrzadziej i możne je przeprowadzać po 18. tygodniu ciąży.

Test obciążenia glukozą – badanie w kierunku cukrzycy ciążowej

Podczas pierwszej wizyty, przed 10. tygodniem ciąży, jednym z obowiązkowych badań jest badanie poziomu glukozy na czczo. Ma ono wykluczyć wystąpienie u ciężarnej cukrzycy ciążowej lub być punktem wyjścia do dalszej diagnostyki. Norma glukozy na czczo u ciężarnej wynosi do 92 mg/dl. O tym, jakie jest dalsze postępowanie w przypadku podwyższonego poziomu glukozy podczas badania na czczo, przeczytasz w artykule „Badanie glukozy w ciąży – dlaczego jest takie ważne i czemu należy je wykonać?”.

Drugim rodzajem badania w kierunku cukrzycy, które wykonuje się w trakcie ciąży, jest doustny test obciążenia glukozą, czyli test OGTT (oral glucose tolerance test). Przeprowadza się go między 24. a 28. tygodniem ciąży (chyba że podczas badania na czczo zanotowano odstępstwa od normy – w takiej sytuacji test OGTT może być przeprowadzony wcześniej).

Przebieg testu OGTT jest następujący:

  • pobranie krwi na czczo,
  • wypicie roztworu glukozy 75 g, w ciągu 5 minut (roztworu nie należy wypić za szybko),
  • drugie pobranie krwi godzinę po wypiciu roztworu,
  • trzecie pobranie krwi dwie godziny po wypiciu roztworu.

Normy dla stężenia glukozy we krwi są następujące: 

  • poziom glukozy na czczo – poniżej 92 mg/dl,
  • poziom glukozy po godzinie od wypicia roztworu – do 180 mg/dl;
  • poziom glukozy po 2 godzinach od wypicia roztworu – do 153 mg/dl.

Aby rozpoznać cukrzycę ciążową, minimum jedna z wymienionych wartości musi przekraczać normę.

Ważne! Jeśli znajdujesz się w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na cukrzycę, test OGTT zostanie przeprowadzony na początku ciąży.

Już podczas pierwszej wizyty lekarz powinien poinformować Cię, które badania są obowiązkowe i kiedy należy je wykonywać, a także jakie badania nie są obligatoryjne, ale zalecane. Regularne wizyty u lekarza, przestrzeganie zaleceń oraz wykonywanie badań (zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych) pozwolą zminimalizować ryzyko wystąpienia ewentualnych powikłań.

Bibliografia:

  1. Badanie USG piersi w ciąży – nowe zalecenia ekspertów, Fundacja Rak’n’Roll, dostęp: https://www.raknroll.pl/badanie-usg-piersi-w-ciazy-nowe-zalecenia-ekspertow/ [23.07.2020].
  2. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020 r., Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, dostęp: https://www.ptgin.pl/sites/default/files/page-2020/REKOMENDACJE%202020%20USG%20BADANIE%20PO%C5%81O%C5%BBNICZE-%20strona%20www.pdf [23.07.2020].
  3. Sochacki-Wójcicka N., Badania w ciąży – jak się przygotować?, dostęp: [https://mamaginekolog.pl/badania-w-ciazy-jak-sie-przygotowac/].
  4. Sochacki-Wójcicka N., Cukrzyca ciążowa.
    Dostęp: https://mamaginekolog.pl/cukrzyca-ciazowa [23.07.2020].
  5. Źródło: Puls Medycyny https://pulsmedycyny.pl/badania-u-kobiet-w-ciazy-obowiazujace-od-1-stycznia-2019-r-949172 Badania dla kobiet w ciąży obowiązujące od 1 stycznia 2019 r., Puls Medycyny, dostęp: https://pulsmedycyny.pl/badania-u-kobiet-w-ciazy-obowiazujace-od-1-stycznia-2019-r-949172 [23.07.2020].
  6. Katra B., Cukrzyca ciążowa, MP.pl, Dostęp: https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/66438,cukrzyca-ciazowa [23.07.2020].
  7. Wytyczak-Partyka M., Kalendarz ciąży tydzień po tygodniu, MP.pl, dostęp: https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/159167,kalendarz-ciazy-tydzien-po-tygodniu [23.07.2020].

ADC-26144